პირველი ნაბიჯები გამოხატვის


თავისუფლების გაგებისკენ ონლაინ ონლაინ და ოფლაინ და ოფლაინ


_ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკის საფუძველზე _

1.1. რატომ ეს ბროშურა ინტერნეტსა და გამოხატვის თავისუფლებაზე?


ბოლო წლების განმავლობაში ინტერნეტმა საგრძნობლად შეცვალა ჩვენი ცხოვრება სხვადასხვა მიმართულებით, მათ შორის ჩვენს მიერ ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების გზები. თუმცა რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, მან გააძლიერა ჩვენს მიერ გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობა, ინფორმაციის სხვადასხვა წყაროზე წვდომის შესაძლებლობის შექმნისა და ნებისმიერი ინფორმაციის საჯაროდ გამოქვეყნების პროცესის მნიშვნელოვნად დემოკრატიზაციის გზით.

“ხელმისაწვდომობისა და საკუთარი შესაძლებლობის გათვალიწინებით შეინახოს და გაავრცელოს განსაკუთრებით დიდი მოცულობის ინფორმაცია, ინტერნეტი თამაშობს მნიშვნელოვან როლს ახალი ამბებისადმი საზოგადოების წვდომის გაძლიერებისა და ზოგადად ინფორმაციის გავრცელების პროცესში.”

შპს „Times Newspapers“ გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (საქმეები№1 და №2), ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2009 წელი  

Times Newspapers Limited გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, v. UK (№1 და №2), საჩივარი №3002/03 და 23676/03, 2009 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლით დაცულ მედიის თავისუფლებაში არაპროპორციული ჩარევა, როდესაც სასამართლომ გაზეთს დააკისრა საკუთარ ინტერნეტ არქივებში გაფრთხილების გამოქვეყნება, იმის შესახებ, რომ ორ სტატიასთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა სასამართლო დავა ცილისწამების საკითხზე და დაუშვებელი იყო მათი გავრცელება იურიდიული დეპარტამენტისთვის მიმართვის გარეშე.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-91706

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-1623

შედეგად, აღნიშნულმა გამოხატვის თავისუფლება - განსაკუთრებით ონლაინ გარემოში - განავითარა როგორც საკითხი, რომელიც ეხება არა მხოლოდ ჟურნალისტებსა და არასამთავრობო ორგანიზაციებს, რომლებიც საქმიანობენ გამოხატვის თავისუფლების სფეროში, არამედ ჩვენ ყველას.

“მომხმარებელთა მიერ გენერირებული გამოხატვითი საქმიანობა ინტერნეტში წარმოადგენს უპრეცედენტო პლატფორმას გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობისთვის.”

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ, 2015 [დიდი პალატა], ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ამასთან, განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა, გამოხატვის თავისუფლების ძირითადი ასპექტების, ისევე როგორც შესაბამის სასამართლოთა იურისდიქციის შესახებ ინფორმაციის მარტივად გადმოცემამ და განმარტებამ ფართო საზოგადოების იმ წვერებისათვის, რომლებიც შესაძლებელია დაინტერესებულნი იყვნენ მოცემული საკითხით.

“ბლოგერებისა და სოციალური მედიის აქტიურ მომხმარებელთა ფუნქციები შეიძლება ასევე გაიგივებულ იქნეს “მოდარაჯე ძაღლის” ფუნქციებთან მე-10 მუხლის მიზნებიდან გამომდინარე.”

საქმე Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2016  

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №18030/11, 2016 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავა დაიწყო ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტის მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე, მას შემდეგ რაც ეროვნულმა ხელისუფლებამ უარი განაცხადა პოლიციის ორი სამმართველოს მიერ დანიშნულ სახელმწიფო დამცველთა შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაირღვა მოსარჩელე არასამთავრობო ორგანიზაციის გამოხატვის თავისუფლება და ჩამოაყალიბა ოთხსაფეხუარიანი კრიტერიუმები, იმის დასადგენად ხვდება თუ არა სახელმწიფოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა კონვენციის მე-10 მუხლის მოქმედების სფეროში.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-167828

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

მიუხედავად იმისა, რომ მოცემულ საკითხზე გამოქვეყნებულია მრავალი წიგნი თუ სამართლებრივი კვლევა მოსამართლეთა და იურიდიული სფეროს პრაქტიკოსთათვის, მიგვაჩნია, რომ ახლა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია ციფრულ სამყაროში გამოხატვის თავისუფლების ძირითადი ასპექტების მარტივ ენაზე ახსნა და განმარტება. ყოველივე აღნიშნული მოცემულია ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ხედვის ჭრილში, რომელიც უნდა წარმოადგენდეს ევროპაში ინტერნეტის ნებისმიერი მომხმარებლის მთავარ დაინტერესების საგანს.

მოცემული ბროშურის შექმნის იდეა ასევე წარმოიშვა გამოხატვის თავისუფლების საკითხზე მუშაობის პროცესში ბოლო წლებში მიღებული პირადი გამოცდილებიდან:

პირველი, მოცემული საკითხით დაინტერესებულნი არიან არა მარტო პროფესიონალი ჟურნალისტები არამედ ინტერნეტის მრავალი სხვა მომხმარებლები, განსხვავებული განათლებითა და როგორც წესი მწირი იურიდიული განათლებით. მიუხედავად აღნიშნულისა, ისინი ჩართულნი არიან ინტერნეტში ინფორმაციის კომუნიკაციის პროცესში და ზოგიერთ შემთხვევაში აცხადებენ, რომ დაირღვა მათი გამოხატვის თავისუფლება.

მეორე, გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებული პოლიტიკის შემუშავების პროცესი ხშირად შესაძლებელია წარიმართოს ნაჩქარევად, ხანგრძლივი საჯარო დებატებისა თუ დეტალური ანგარიშების განხილვისთვის საკმარისი დროის დათმობის გარეშე. აღნიშნული განსაკუთრებით ეხება სამხრეთ და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებს. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებისა და არგუმენტთა ამონარიდები წარმოადგენს საყოველთაოდ აღიარებულ წყაროს და შესაბამისად ადვოკატირების მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს დისკუსიის პროცესში.

მესამე, დღეს არსებული ინფორმაციის ნაკადის გათვალისწინებით მრავალი მომხმარებელი საკუთარი მოსაზრების ჩამოსაყალიბებლად ეძებს ადვილად გასაგებ, გამარტივებულ ინფორმაციას (და არა სამართლებრივი ტექსტების სვეტებს, რომლებიც უცხოა მომხმარებლისთვის).

ჩვენ მიგვაჩნია, რომ გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებათა და გამოყენებულ დასაბუთებათა უმეტესობა ადვილად გასაგები იქნება ფართო საზოგადოებისთვის მათი სწორედ გადმოცემის შემთხვევაში.

“კონვენციის მე-10 მუხლი უზრუნველყოფს გამოხატვის თავისუფლებას „ყველასთვის“, განურჩევლად იმისა ქმედება ხორციელდება მოგების მიღების მიზნით თუ არა.”

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2013  

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №40397/12, 2013 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა “The Pirate Bay”-ის, ტორენტ დოკუმენტების გასაზიარებელი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ვებ-საიტის ორი დამფუძნებლის საჩივარს, რომლის თანახმადაც მოსარჩელეთა გასამართლება, მათ მიერ საავტორო უფლებების შესახებ აქტის დარღვევის გამო, ხელყოფდა მათ გამოხატვის თავისუფლებას.

სასამართლომ დაუშვებლად ცნო საჩივარი, როგორც აშკარად დაუსაბუთებელი. მან აღნიშნა, რომ მსგავსი დოკუმენტების, განსაკუთრებით კი საავტორო უფლებებით დაცული მასალის ინტერნეტში გაზიარება ან სხვებისთვის მათი გაზიარების შესაძლებლობის შემქნა შემოსავლის მიღების მიზნით, ხვდებოდა მე-10 მუხლით (გამოხატვის თავისუფლება) დაცული ინფორმაციის “მიღებისა და გავრცელების” უფლების მოქმედების სფეროში. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა სწორად დააბალანსეს ორი კონკურენტული ინტერესი - აპლიკანტების უფლება მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და საავტორო უფლებების დაცვის ინტერესი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-117513

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7408

1.2. გამოხატვის თავისუფლება. საიდან უნდა დავიწყოთ?


გამოხატვის თავისუფლება არის ფართოდ გამოყენებული, ხშირად ხელყოფილი და მაინც არასაკმარისად გააზრებული ფუნდამენტური უფლება.

როდესაც არ მოგვწონს რას ამბობს სხვა, გვსურს მათი დადუმება და შენიშვნით მიმართვა.

როდესაც აზრის გამოთქმა გვსურს, ვფიქრობთ რომ გვაქვს ამის უფლება, იმ შემთხვევაშიც კი თუ ჩვენი მოსაზრება არის ისევე უსაფუძვლო, როგორც განცხადება რომელსაც არ ვეთანხმებით.

მაგრამ რატომ გვაქვს გამოხატვის თავისუფლების ფუნდამენტური უფლება, რისთვის არის ის საჭირო და როდის, როგორ და რატომ შეიძლება შეიზღუდოს მოცემული უფლება, რომელსაც იშვიათად ვითვალისწინებთ.

გამოხატვის თავისუფლება: “მიემართება არა მარტო იმ “ინფორმაციას” ან “იდეებს”, რომლებიც მიიღება დადებითად ან ინდიფერენტულად ან ითვლება არაშეურაცხმყოფელად, არამედ ასევე იმ “ინფორმაციასა” ან “იდეებს”, რომლებიც არის შეურაცხმყოფელი, შოკისმომგვრელი ან შემაშფოთებელი. ასეთია პლურალიზმის, ტოლერანტობისა და ფართო თვალთახედვის მოთხოვნები, რომელთა გარეშეც არ არსებობს “დემოკრატიული საზოგადოება” .

Axel Springer გერმანიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2012  

Axel Springer გერმანიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №48311/10, 2012 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანიას წარმოადგენდა დიდი ტირაჟის მქონე ყოველკვირეული ეროვნული გაზეთის გამომცემლობა, რომელმაც 2004 წელს გაზეთის პირველ გვერდზე გამოაქვეყნა სტატია პოპულარული სატელევიზიო სერიალის ვარსკვლავის შესახებ, რომელიც მიუნხენის ლუდის დღესასწაულის მიმდინარეობისას დაკავებულ იქნა კოკაინის შენახვის გამო. სტატიას ემატებოდა კიდევ უფრო დეტალური ტექსტი მეორე გვერდზე. მისი გამოქვეყნებისთანავე მსახიობის მოთხოვნით გამოიცა სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანება სტატიის შემდგომი გავრცელების აკრძალვის შესახებ. აპლიკანტი კომპანია ასაჩივრებდა მასზე გაცემულ შემაკავებელ ბრძანებას, რომელიც უზღუდავდა მას მსახიობის დაკავებისა და გასამართლების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებას.

სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე კომპანიაზე დაკისრებული შეზღუდვები არ იყო სხვათა რეპუტაციისა და უფლებების დაცვის ლეგიტიმური მიზნის პროპორციული.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-145700

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-9955

ჩამოთვლილ შეკითხვებზე არ არსებობს საერთო შეთანხმებული პასუხი. კარგი ახალი ამბავი არის ის, რომ არსებობს მიმართულების მომცემი უამრავი პოლიტიკურ-ფილოსოფიური მოაზროვნე, სამართლებრივი დოკუმენტი და სასამართლო გადაწყვეტილება. და კიდევ უფრო კარგი ახალი ამბავი არის ის, რომ ნებისმიერმა შეიძლება შეიტანოს წვლილი მოცემულ საკითხზე პოლიტიკის შემუშავების პროცესში, რადგან მოცემული უფლების იურიდიული და სამართლებრივი იმპლემენტაცია სხვადასხვა კონტექსტში ყოველთვის დინამიურია. ამისთვის კი აუცილებელია უკეთ გვესმოდეს აღნიშნულ უფლებასთან დაკავშირებული ძირითადი საკითხები.

ქვემოთ მოცემულია გამოხატვის თავისუფლების ძირითადი ასპექტების მოკლე შეჯამება.

რა არის გამოხატვის თავისუფლება?


“გამოხატვის თავისუფლების წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საფუძველს და მისი პროგრესისა და თითოეული ინდივიდის თვითგანვითარების ერთ-ერთ აუცილებელ პირობას.”

Axel Springer გერმანიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2012  

Axel Springer გერმანიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №48311/10, 2012 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანიას წარმოადგენდა დიდი ტირაჟის მქონე ყოველკვირეული ეროვნული გაზეთის გამომცემლობა, რომელმაც 2004 წელს გაზეთის პირველ გვერდზე გამოაქვეყნა სტატია პოპულარული სატელევიზიო სერიალის ვარსკვლავის შესახებ, რომელიც მიუნხენის ლუდის დღესასწაულის მიმდინარეობისას დაკავებულ იქნა კოკაინის შენახვის გამო. სტატიას ემატებოდა კიდევ უფრო დეტალური ტექსტი მეორე გვერდზე. მისი გამოქვეყნებისთანავე მსახიობის მოთხოვნით გამოიცა სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანება სტატიის შემდგომი გავრცელების აკრძალვის შესახებ. აპლიკანტი კომპანია ასაჩივრებდა მასზე გაცემულ შემაკავებელ ბრძანებას, რომელიც უზღუდავდა მას მსახიობის დაკავებისა და გასამართლების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებას.

სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე კომპანიაზე დაკისრებული შეზღუდვები არ იყო სხვათა რეპუტაციისა და უფლებების დაცვის ლეგიტიმური მიზნის პროპორციული.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-145700

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-9955

  • ის წარმოადგენს სინდისის თავისუფლების ერთ-ერთი მნიშვნელოვან ინსტრუმენტს
  • ის გვანიჭებს ფასეულობებზე დაფუძნებული ინფორმირებული არჩევანის გაკეთების შესაძლებლობას, შესაბამისად იძლევა ინდივიდუალურ ავტონომიას და განსაზღვრავს თითოეული პირის იდენტობას
  • მას წვლილი შეაქვს ამა თუ იმ საკითხზე ცოდნის მიღებისა და გააზრების პროცესში, სოციალურ თუ მორალურ ღირებულებებზე დებატის ხელშეწყობისა და მოსაზრებების გაცვლის სივრცის შექმნის გზით
  • იგი იძლევა პოლიტიკური იდეების გავრცელების შესაძლებლობას და შესაბამისად წვლილი შეაქვს დემოკრატიის განვითარებაში
  • იგი ხელს უწყობს ტოლერანტობის განვითარებას, სხვებისთვის საკუთარი აზრის გამოხატვის შესაძლებლობის შექმნის გზით
  • მას წვლილი შეაქვს ხელოვნების განვითარებაში და ხელს უწყობს აკადემიურ და მეცნიერულ პროგრესს 1

რას მოიცავს გამოხატვის თავისუფლება?

  • ნებისმიერი ფორმისა და სახის ინფორმაციის თავისუფლად გავრცელების უფლებას, და;
  • სხვათა უფლებას მიიღოს ის.
გამოხატვის თავისუფლება “მიემართება არა მარტო ინფორმაციის შინაარსს, არამედ ასევე მისი გავრცელების საშუალებებს, რადგან მათზე დაწესებული ნებისმიერი შეზღუდვა გარდაუვლად ახდენს გავლენას ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების უფლებაზე”.

Özturk თურქეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 1999

რატომ ვზღუდავთ გამოხატვის თავისუფლებას?

  • იმიტომ, რომ ის ვნებს სხვათა უფლებებს (პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას, უფლებას სამართლიანი სასამართლოზე, აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლებას) ან არღვევს ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებათა საზღვრებს (დისკრიმინაციისა და უფლებათა ბოროტად გამოყენების აკრძალვა)
  • იმიტომ, რომ ის ხორციელდება არაკეთილსინდისიერად (დაუზუსტებელი ფაქტების გამოქვეყნება, შეურაცხმყოფელი ენის გამოყენება, რომელსაც არ შეაქვს წვლილი საზოგადოებრივი ინტერსის საგანზე დებატების წარმართვის პროცესში და ა.შ.)
  • იმიტომ, რომ ის არის ზიანის მომტანი და არ წარმოადგენს საჯარო ინტერესის საგანს
  • იმიტომ, რომ ის საფრთხეს უქმნის დემოკრატიის, კანონმდებლობისა თუ წესრიგის შენარჩუნებას (გასცემს სახელმწიფო საიდუმლოებას, საფრთხეს უქმნის მშვიდობას და ა.შ.)
“მე-10 მუხლის თანახმად გამოხატვის თავისუფლება შესაძლებელია შეიზღუდოს გამონაკლის შემთხვევებში, რომლებიც უნდა იყოს მკაცრად განსაზღვრული და ნათლად ჩამოყალიბებული.”

Axel Springer გერმანიის წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო, 2012  

Axel Springer გერმანიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №48311/10, 2012 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანიას წარმოადგენდა დიდი ტირაჟის მქონე ყოველკვირეული ეროვნული გაზეთის გამომცემლობა, რომელმაც 2004 წელს გაზეთის პირველ გვერდზე გამოაქვეყნა სტატია პოპულარული სატელევიზიო სერიალის ვარსკვლავის შესახებ, რომელიც მიუნხენის ლუდის დღესასწაულის მიმდინარეობისას დაკავებულ იქნა კოკაინის შენახვის გამო. სტატიას ემატებოდა კიდევ უფრო დეტალური ტექსტი მეორე გვერდზე. მისი გამოქვეყნებისთანავე მსახიობის მოთხოვნით გამოიცა სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანება სტატიის შემდგომი გავრცელების აკრძალვის შესახებ. აპლიკანტი კომპანია ასაჩივრებდა მასზე გაცემულ შემაკავებელ ბრძანებას, რომელიც უზღუდავდა მას მსახიობის დაკავებისა და გასამართლების შესახებ ინფორმაციის გავრცელებას. სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა და აღნიშნა, რომ მოსარჩელე კომპანიაზე დაკისრებული შეზღუდვები არ იყო სხვათა რეპუტაციისა და უფლებების დაცვის ლეგიტიმური მიზნის პროპორციული.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-145700

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-9955

როგორი უნდა იყოს აღნიშნული შეზღუდვები?


  • კანონით გათვალისწინებული
  • კანონიერი მიზნის მიღწევის საშუალება (სხვათა უფლებებისა და ინტერესების დაცვა)
  • აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში (უნდა არსებობდეს მწველი საზოგადოებრივი საჭიროება)
  • პროპორციული

გამოხატვა შესაძლებელია განხორციელდეს სხვადასხვა ფორმით: ზეპირად ან წერილობით, ხელოვნური ნაწარმოების, ფილმის, თეატრის, მუსიკის ან გამოხატვის სხვა გზით, მათ შორის საკუთრების განადგურებით, როდესაც მსგავსი ქმედება ატარებს “სიტყვის” შინაარსს (აღნიშნულის ცხოვრებისეული მაგალითები მოიცავს ეროვნული დროშის დაწვას, ძეგლზე საღებავის ქილის სროლას). გამოხატვისგან თავის შეკავება ასევე წარმოადგენს გამოხატვის თავისუფლების შემადგენელ ნაწილს (დუმილის უფლება).

გამოხატვის თავისუფლება მოიცავს კომუნიკაციის ფართო სპექტრს, პოლიტიკური გამოხატვიდან, აკადემიურ, არტისტულ თუ კომერციულ კომუნიკაციამდე და თითოეულ მათგანს ანიჭებს დაცვის სხვადასხვა ხარისხს. გამოხატვის თავისუფლება მოიცავს ინფორმაციისადმი წვდომის უფლებას, რომელიც ჟურნალისტების შემთხვევაში შესაძლებელია ნიშნავდეს საჯარო დაწესებულებაში, მაგალითად სასამართლოებში დაცულ ინფორმაციაზე ან საჯარო დოკუმენტებზე, მათ შორის საიდუმლო სამსახურთა მონაცემებზე დაშვებას. მაშინ როდესაც მოქალაქეთა შემთხვევაში ის შესაძლებელია ნიშნავდეს ინტერნეტში ინფორმაციის მიღებას ცენზურის გარეშე.

გამოხატვის კომუნიკაცია შესაძლებელია განხორციელდეს სხვადასხვა გზით: ბეჭდვითი მედით, წიგნებით, წერილებით, პოსტერებით, სამაუწყებლო არხებით და რა თქმა უნდა - ბოლო წლების განმავლობაში - ძირითადად ინტერნეტის საშუალებით.

1.3. 1.3. გამოხატვის თავისუფლება როგორც ძირითადი უფლება


როგორც ადამიანის ფუნდამენტური უფლება, გამოხატვის თავისუფლება გარანტირებულია რიგი საერთაშორისო სამართლებრივი დოკუმენტითა და ხელშეკრულებებით.

ადამიანის უფლებათა უნივერსალური დეკლარაცია, მიღებული გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ასამბლეის მიერ 1948 წელს, იცავს სიტყვის თავისუფლებას - მუხლი 19. აღნიშნულ უფლებას იცავს ასევე საერთაშორისო პაქტი სამოქალაქო და პოლიტიკურ უფლებათა შესახებ, რომელიც მიღებულ იქნა იმავე ორგანოს მიერ 1966 წელს. სიტყვის თავისუფლება გარანტირებულია პაქტის მე-19 მუხლით.

ევროკავშირის ფუნდამენტურ უფლებათა ქარტია მიღებულ იქნა 2000 წელს ევროკავშირის პარლამენტის, მინისტრთა საბჭოსა და ევროკომისიისმიერ და ძალაში შევიდა 2009 წელს. ის განიხილება, როგორც ევროკავშირის 'კონსტიტუცია'. აღნიშნული დოკუმენტის მე-11 მუხლი იცავს გამოხატვის თავისუფლებას.

განსაკუთრებით საყურადღებოა ევროსაბჭოს ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია, რომელიც ხელმოსაწერად გაიხსნა 1950 წელს და მოიცავდა გამოხატვის თავისუფლებას მე-10 მუხლში. კონვენცია ძალაში შევიდა 1953 წელს და დროთა განმალობაში შეიცვალა, მე-16 პროტოკოლის 2 მიღებით. კონვენციის ზოგიერთი პროტოკოლი დღეის მდგომარეობით არ არის რატიფიცირებული ყველა სახელმწიფოს მიერ. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო არის ორგანო, რომელიც ზედამხედველობს საბჭოს წევრი 47 სახელმწიფოს მიერ კონვენციის იმპლემენტაციას.

იქიდან გამომდინარე, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა დაცვის მთავარ ინსტრუმენტს ევროსაბჭოს ქვეყნებისთვის, ეს ბროშურა ძირითად ყურადღებას ამახვილებს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მიერ ჩამოყალიბებულ სამართალზე.

timeline

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლი

გამოხატვის თავისუფლება


1
ყველას აქვს უფლება გამოხატვის თავისუფლებისა. ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას, ჰქონდეს შეხედუელებები, მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად. ეს მუხლი ხელს არ უშლის სახელმწიფოებს, განახორციელონ რადიომაუწყებლობის, სატელევიზიო ან კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება.
2
ამ თავისუფლებათა განხორციელება, რამდენადაც ის განუყოფელია შესაბამისი ვალდებულებისა და პასუხისმგებლობისაგან, შეიძლება დაექვემდებაროს ისეთ წესებს, პირობებს, შეზღუდვებს ან სანქციებს, რომლებიც გათვალისწინებულია კანონით და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, ტერიტორიული მთლიანობის ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ინტერესებისათვის, უწესრიგობისა თუ დანაშაულის აღსაკვეთად, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვის მიზნით, სხვათა რეპუტაციის ან უფლებების დასაცავად, საიდუმლოდ მიღებული ინფორმაციის გამჟღავნების თავიდან ასაცილებლად ან სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველსაყოფად. .

1.4. როგორ უნდა გავიგოთ ეს ბროშურა


გამოხატვის თავისუფლების ცნება ემყარება რთულ ფილოსოფიურ, პოლიტიკურ და სამართლებრივ კონცეფციებს. ის გაანალიზირებულ უნდა იქნას გეოგრაფიულ, პოლიტიკურ და სამართლებრივ კონტექსტებში. როგორც წესი ის მოიცავს ბალანსის დადგენას სხვა უფლებათა და ფუნდამენტურ ღირებულებებთან მიმართებაში.

შესაბამისად, მოცემულ ბროშურაში წარმოდგენილი საქმეები გამოყენებულ უნდა იყოს წყაროს მნიშვნელობით. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს კანონმდებლობა მუდმივად იცვლება და ზოგჯერ წინააღმდეგობაში მოდის საკუთარ თავთან. ის შესაძლებელია ზოგჯერ კრიტიკის საგანიც გახდეს, რადგან მას დრო გამოშვებით შედეგად მოაქვს იმედის გამაცრუებელი შედეგები მათთვის ვინც მხარს უჭერს გამოხატვის თავისუფლებისა და ინფორმაციის მიღების ფუნდამენტურ უფლებას. ამასთან, ინტერნეტის ტექნიკურ განვითარებასთან ერთად შეიძლება შეიცვალოს ჩვენი ხედვები, რამაც შესაძლებელია სახვა ჰპოვოს სასამართლოს მომავალ გადაწყვეტილებებში.

მიუხედავად აღნიშნულია, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს კანონმდებლობა შესაძლებელია ხშირად იდეალისტური იყოს და ის მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გამოხატვის თავისუფლებისა და ინფორმაციის მიღების უფლების ძირითად სტანდარტთა ხელის შეწყობის პროცესში.

ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მოქმედი სამართლის გადარჩევის პროცესს აქვს საკუთარი შეზღუდვები, როლებიც აუცილებელია აღინიშნოს. უპირველესყოვლისა ამ ბროშურაში მოცემული ინფორმაცია არცერთ შემთხვევაში არ უნდა იქნეს მიღებული, როგორც სამართლებრივი კონსულტაცია. მეორე, მოცემული ბროშურის რედაქტორებს უნდა შეემცირებინათ წარმოსადგენი ინფორმაციის მოცულობა, რაც ზოგიერთი სამართლის სპეციალისტის მიერ შეიძლება აღქმულ იქნეს როგორც ხარვეზი. ამასთან, სხვადასხვა ასპექტისა და საქმის შერჩევის აუცილებლობამ, გვაიძულა მხოლოდ ზედაპირულად დაგვეფარა ზოგიერთი საკითხი, როგორიც არის მაგალითად “სიძულვილის ენა” ან “ჟურნალისტურ წყაროთა დაცვა”.

ამასთან, ბროშურის ტექსტის გამარტივების მიზნით, ზოგიერთი ციტატიდან ამოღებულ იქნა შიდა მითითებები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სხვა გადაწყვეტილებებსა თუ დოკუმენტებზე. საქმეთა დასახელებები წარმოდგენილია, როგორც “მოსარჩელის სახელი სახელმწიფოს წინააღმდეგ, თარიღი”. შესაბამისად არის აღნიშნული დიდი პალატის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებები. დოკუმენტში მოცემულ ციტატათა სხვადასხვა ნაწილის გამოყოფა მოხდა რედაქტორთა მიერ, მკითხველისთვის საინტერესო ძირითადი საკითხების ხაზგასმის მიზნით.

დეტალური ინფორმაცია ხელმისაწვდომია ონლაინ ვერსიაში https://cases.internetfreedom.blog, რომელიც მოიცავს თითოეული საქმის მოკლე აღწერას და მითითებას სასამართლო გადაწყვეტილებათა თუ სამართლებრივ რეზიუმეთა წყაროებზე.

ამასთან ხაზგასმულ უნდა იქნას, რომ მოცემული ბროშურის შექმნაში მნიშვნელოვანი დახმარება გაგვიწია არამარტო იმ ფაქტმა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალთან დაკავშირებული სრული ინფორმაცია ქვეყნდება ონლაინ, არამედ ასევე იმან, რომ ონლაინ არის ხელმისაწვდომი ინფორმაცია სხვა პროექტებისა და გამოცემების შესახებ, რომლებიც ახდენენ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს სამართლის სისტემატიზაციასა და ანალიზს, მათ შორის მე-10 მუხლთან მიმართებით.

ქვემოთ ჩამოვთვლით მხოლოდ ყველაზე მნიშვნელოვან წყაროებს, განსაკუთრებით იმ მომხმარებლებისთვის, რომლებიც შესაძლებელია დაინტერესდნენ გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებული ამა თუ იმ საკითხის უფრო დეტალური შესწავლით.

  • სასამართლოს პრაქტიკის თემატური ბიულეტენები შედგენილი სასამართლოს პრეს ოფისის მიერ 3
  • ფუნდამენტურ უფლებათა სააგენტო - სასამართლო პრაქტიკის მონაცემთა ბაზა, რომელიც მოიცავს ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტულ სამართალს და პირდაპირ წყაროებს ევროკავშირის ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებათა ქარტიიდან. 4
  • ინტერნეტი: ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკა (2015) 5
  • გამოხატვის თავისუფლება ევროპაში, ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლთან დაკავშირებული სასამართლო პრაქტიკა (2007) 6 6
  • გამოხატვის თავისუფლება, მედია და ჟურნალისტები. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართალი - გამოქვეყნებულია ევროპული აუდიო-ვიზუალური ობსერვატორიის მიერ (2015) 7
  • ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის იმპლემენტაციის სახელმძღვანელო – (2004) გამოხატვის თავისუფლება და ცილისწამება - ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის კვლევა (2016) ტექსტი ხელმისაწვდომია მისამართზე: https://rm.coe.int/16806ac95b მედია რეგულირების ორგანოები და სიძულვილის ენა (2017) 10
  • ბელგიის Ghent-ის უნივერსიტეტის ადამიანის უფლებათა ცენტრის სტრასბურგის დამკვირვებელთა ბლოგი 11
  • გლობალური გამოხატვის თავისუფლება - კოლუმბიის უნივერსიტეტი - მსოფლიოს მასშტაბით 1027-ზე მეტი საქმის მონაცემთა ბაზა 12 12

კონტენტის რეგულირება

ცენზურის აკრძალვა არის გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებული ყველაზე სენსატიური მოთხოვნა, შეიძლება ითქვას, რომ ის წარმოადგენს ათვლის წერტილს მოცემული უფლებით სარგებლობისას. მიუხედავად აღნიშნულისა ცენზურა შესაძლებელია განხორციელდეს სამართლებრივად მისაღები ფორმით. წინასწარი ამკრძალავი ღონისძიებები (სასამართლოს შემაკავებელი დადგენილება კონკრეტული მასალის გამოქვეყნების აკრძალვის შესახებ) და გამოცემათა ჩამორთმევა შესაძლებელია წარმოადგენდეს კონტენტის რეგულირების მისაღებ ღონისძიებებს, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ხშირად შესაძლებელია იყოს წინააღმდეგობრივი და წარმოადგენდეს დაპირისპირების საგანს.

ცენზურა წარმოადგენს ზედამხედველობის სისტემას წიგნების, ფილმების, წერილებისა და ა.შ. გამოქვეყნების პროცესზე. ის შეიძლება ასევე გავრცელდეს ინტერნეტში მომხმარებელთა კომენტარებზე. შეიძლება არსებობდეს სახელმწიფო ცენზურა (აღსრულებული მისი სააგენტოების მიერ საკუთარი რეგულაციებისა და კანონმდებლობის საფუძველზე), თუმცა მან შესაძლებელია ასევე მიიღოს კერძო ცენზურის სახე, როდესაც კერძო პირი იღებს გადაწყვეტილებას არ დაუშვას კონკრეტული განცხადების საჯარო სივრცეში გავრცელება. კერძო ცენზურის არსებობა შედარებით პრობლემური და რთულად სამტკიცებელია. მაგალითად ჟურნალისტს, რომლის სტატიაც არ გამოქვეყნდა კერძო მედია გამოცემაში, გამოცემის რედაქტორების მიერ წარედგინება საგამომცემლო თავისუფლების პოლიტიკაზე დაფუძნებული არგუმენტი. ვებსაიტზე კომენტარის ავტორს სავარაუდოდ წარედგინება ვებსაიტის პოლიტიკასა და რეგულაციებზე დაფუძნებული არგუმენტი.

ისეთი ცნებები როგორიც არის:


  • სამართლიანი სასამართლოს უფლების დაცვის აუცილებლობა,
  • ბავშვთა უფლებებისა თუ ჯანმრთელობის და მორალის დაცვის აუცილებლობა,
  • სხვათა უფლებებისა და რეპუტაციის დაცვის აუცილებლობა,
  • კონფიდენციალურად მიღებული ინფორმაციის გავრცელების თავიდან აცილების აუცილებლობა, ან
  • ეროვნული უსაფრთხოება
ხშირად გამოიყენება, როგორც კონტენტის რეგულირების სამართლებრივი საფუძვლები.

კონტენტის რეგულირების მიზნით შემზღუდველ ღონისძიებათა გადამეტებით გამოყენების თავიდან აცილების მიზნით, რომელსაც შედეგად მოაქვს გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობისგან თავის შეკავება, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ შეიმუშავა ვრცელი სამართლებრივი ნორმები. ქვემოთ მოცემულია ზოგიერთი სახელმძღვანელო პრინციპი.

element cheie საკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:


გამოცემათა ჩამორთმევა და წინასწარი შემზღუდველი ღონისძიებები - მხოლოდ მკაცრი სამოსამართლო კონტროლის პირობებში

“(...) rრისკები, რომლებიც თან სდევს წინასწარ შემზღუდველ ღონისძიებებს წარმოაჩენს სასამართლოს მიერ საკითხის ყურადღებითა და დეტალურად შესწავლის აუცილებლობას. აღნიშნული განსაკუთრებით ეხება პრესასთან დაკავშირებულ საქმეებს იქიდან გამომდინარე, რომ ახალი ამბები არის მალფუჭებადი პროდუქტი და მათი გამოქვეყნების მცირე ხნით დაყოვნებამაც კი შესაძლებელია დაუკარგოს მათ ყოველგვარი ღირებულება და მნიშვნელობა”.

Observer და Guardian გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 1991  

Observer და Guardian გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, საჩივარი №13585/88, 1991 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება

გაზეთებმა Observer-მა და Guardian-მა საჩივრით მიმართეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც ეროვნულმა სასამართლოებმა გამოსცეს განჩინება კონკრეტული სტატიების გამოქვეყნების აკრძალვის შესახებ, იმ მოტივით რომ ისინი საფრთხეს უქმნიდნენ ეროვნულ უსაფრთხოებას. სასამართლომ გადაწყვეტილება გაზეთების სასარგებლოდ მიიღო.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57705

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://rm.coe.int/168007ff48

სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანების მიზანი იყო - მოსარჩელის საქმიანობაზე ცენზურის დაწესება და შესაბამისად სხვადასხვა საზოგადოებრივ დებატებში მისი მოსაზრებების საჯაროდ წარმოჩენის შესაძლებლობის შეზღუდვა. უმნიშვნელოა, რომ ის წარმოაჩენს უმცირესობის მოსაზრებებს ან ის, რომ არის უსაფუძვლო. არაგონივრული იქნებოდა გამოხატვის თავისუფლების მხოლოდ ზოგადად მისაღებ იდეებზე გავრცელება, სფეროში სადაც ძნელად თუ არსებობს უდავო მოცემულობები”.

Hertel შვეიცარიის წინააღმდეგ, 1998  

Hertel შვეიცარიის წინააღმდეგ, საჩივარი №25181/94, 1998 წლის 25 აგვისტოს გადაწყვეტილება

მოსარჩელე ბატონ ჰერტელს აუკრძალეს სტატიის გამოქვეყნება ჯანმრთელობისთვის მიკრო-ტალღური ღუმელის გამოყენების შესაძლო საფრთხეების შესახებ. სასამართლომ დაადგინა, რომ ამკრძალავი ზომები იყო არაპროპორციული და შესაბამისად დარღვეულ იქნა კონვენციის მე-10 მუხლი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-59366

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“… მიუხედავად აღნიშნულისა, გასათვალისწინებელია, რომ წინასწარი შემზღუდველი ღონისძიებები შესაძლებელია გამართლებულ იქნეს იმ შემთხვევებში, როდესაც არ არსებობს მასალის დაუყოვნებლივ გამოქვეყნების მწვავე საჭიროება და როდესაც მას არ შეაქვს წვლილი საზოგადოებრივ დებატში. (…) მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული, რომ მე-10 მუხლით გათვალისწინებულია პრესის თავისუფლების შეზღუდვის ძალზედ შეზღუდული პირობები იმ შემთხვევაში, როდესაც მასალას წვლილი შეაქვს საჯარო დებატის მიმდინარეობის პროცესში.”

Mosley გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 2011  

Mosley დიდი ბრიტანეთის წინააღდეგ, საჩივარი №48009/08, 2011 წლის 10 მაისის გადაწყვეტილება

ბატონმა მოსლიმ საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც დიდ ბრიტანეთში გამოქვეყნდა მისი პირადი ცხოვრების ხელმყოფელი სტატიები. მიუხედავად იმისა, რომ ბატონმა მოსლიმ მოიგო მორალური ზიანის ანაზღაურების შესახებ დავა ეროვნულ სასამართლოში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე ის ამტკიცებდა, რომ მედიის მიერ პირადი ცხოვრების ამსახველი ცნობების გამოქვეყნებამდე პირის წინასწარი გაფრთხილების სამართლებრივი ვალდებულების არარსებობა არღვევდა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთხმად დაადგინა, რომ გაზეთებისთვის მსგავსი წინასწარი გაფრთხილების სამართლებრივი ვალდებულების არარსებობა არ არღვევდა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-104712

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

პოლიტიკური სიტყვა წარმოადგენს სიტყვის თავისუფლების ყველაზე მეტად დაცულ ფორმას
“(…) lკონვენციის მიზნებისთვის პოლიტიკური დებატის თავისუფლება წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოების ძირითად ბირთვს. შესაბამისად კერძო პირებთან შედარებით უფრო ფართოა დასაშვები კრიტიკის საზღვრები იმ შემთხვევაში, თუ ის პოლიტიკოსს მიემართება. მისაღები კრიტიკის საზღვრები ვრცელია, როდესაც საქმე ეხება პოლიტიკოსს და არა კერძო პირს. უკანასკნელისგან განსხვავებით პოლიტიკოსი გარდაუვლად და შეგნებულად აყენებს საზოგადოებისა და ჟურნალისტების ყურადღების ცენტრი თავის ყველა სიტყვას თუ ქმედებას და შესაბამისად მას თმენის მეტი ვალდებულება მართებს. უდავოა, რომ მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი იცავს თითოეული პირის, მათ შორის პოლიტიკოსთა რეპუტაციას, იმ შემთხვევებშიც კი, როდესაც ისინი არ მოქმედებენ, როგორც კერძო პირები. თუმცა, ამ შემთხვევაში მოცემული დაცვის აუცილებლობა უნდა განისაზღვროს პოლიტიკურ საკითხებზე ღია დისკუსიის ინტერესის გათვალისწინებით”. ."

Lingens ავსტრიის წინააღმდეგ, 1986  

Lingens ავსტრიის წინააღმდეგ, საჩივარი №9815/82, 1986 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება

ავსტრიელმა ჟურნალისტმა, ბატონმა ლინგერსმა წარმატებული საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც ის გასამართლებულ იქნა ცილისწამებისთვის. ჟურნალისტს პასუხისმგებლობა დაეკისრა საკუთარი სტატიით პენსიაზე გასული კანცლერის მწვავე გაკრიტიკების შემდეგ. პოლიტიკოსის ქმედებათა აღწერის მიზნით ჟურნალისტმა სტატიაში გამოიყენა ისეთი მიმართებები, როგორიც არის “უმდაბლესი ოპორტიუნიზმი”, “ამორალური”, და “უღირსი”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57523

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/lingens-v-austria/

“დასაშვები კრიტიკის საზღვრები უფრო ფართოა მთავრობასთან მიმართებაში, ვიდრე ცალკეული მოქალაქის ან თუნდაც პოლიტიკოსის შემთხვევაში. დემოკრატიულ საზოგადოებაში მთავრობის ქმედებები დეტალურად უნდა გაანალიზდეს არა მხოლოდ საკანონმდებლო და სასამართლო ხელისუფლების მიერ, არამედ პრესაში საზოგადოებრივი აზრის მეშვეობით. მეტიც, მის მიერ დაკავებული დომინანტური პოზიცია, ავალდებულებს ხელისუფლებას თავი შეიკავოს სისხლისსამართლებრივი პროცედურების წამოწყებისგან, განსაკუთრებით იმ შემთხვევებში, როდესაც ოპონენტთა თუ ჟურნალისტთა დაუსაბუთებელ ბრალდებებზე საპასუხოდ შესაძლებელია სხვა ნაკლებად მძიმე ღონისძიების გამოყენება“.

Castells ესპანეთის წინააღმდეგ, 1992  

Castells kontra Spanyolország, Ügyszám 11798/85, Ítélet: 1992. április 23.

Castells egy spanyol politikus büntetőjogi felelősségre vonása miatt (börtönbüntetésre ítélték, mely időszakban eltiltották hivatali működésétől, tevékenysége gyakorlásától és a költségek viselésére kötelezték) a kormány ellenes kemény vádak miatt. Castellst jogát elutasították, hogy az állításait igazolja. Az Emberi Jogok Európai Bírósága úgy ítélte meg, hogy a 10. cikket megsértették.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57772

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/castells-v-spain/

მედია კონვენციის თანახმად დაცვის განსაკუთრებული ხარისხით სარგებლობს
“როგორც სასამართლომ Handyside-ის საქმეზე თავის გადაწყვეტილებაში მიუთითა, გამოხატვის თავისუფლება წარმოადგენს დემოკრატიული საზოგადოების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საწყისს. მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად ის მიემართება არამარტო ინფორმაციასა და იდეებს, რომლებიც დადებითად მიიღება და არ არის შეურაცხმყოფელი, არამედ ასევე იმათ, რომლებიც შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან გამაღიზიანებელია სახელმწიფოსა და მოსახლეობის, რომელიმე სექტორისათვის (…). მოცემული პრინციპების დაცვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პრესასთან მიმართებით.”

Sunday Times გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 1979  

Sunday Times გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, საჩივარი №6538/74, 1979 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილება

Sunday Times-მა წარმატებული საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც ინგლისურმა სასამართლოებმა გამოსცეს განჩინება გაზეთის სტატიის გამოქვეყნების შეჩერების შესახებ. სტატია ეხებოდა კონკრეტული მედიკამენტის (ტალიდომიდი - thalidomide) მიერ ჯანმრთელობისთვის ზიანის მიყენების მნიშვნელოვან რისკებს. სტატია, ასევე აღწერდა ორსული ქალების მიერ ტალიდომიდის პრეპარატის მიღებისა და ჩვილთა დაბადებითი დეფექტების აღმოჩენის შემდეგ დადებულ გარიგებებს „ტალიდომიდის ბავშვებისთვის“.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57584

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/the-sunday-times-v-united-kingdom/

“მართალია, პრესამ არ უნდა გადააბიჯოს იმ ზღვარს, რასაც "სხვათა რეპუტაციის დაცვა" ჰქვია, მაგრამ მას მაინც ევალება ინფორმაციისა და იდეების გავრცელება პოლიტიკურ ისევე, როგორც საზოგადოების ინტერესების სფეროში შემავალ სხვა საკითხებზე. არამარტო პრესას აქვს ასეთი ინფორმაციისა და იდეების გავრცელება ამოცანა არამედ: ასევე საზოგადოებას აქვს მათი მიღების უფლება (...). აქედან გამომდინარე, სასამართლო ვერ დაეთანხმება ვენის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაში გამოთქმულ აზრს, რომ პრესის ამოცანა მხოლოდ ინფორმაციის მიწოდებაა, ხოლო მისი გაანალიზების უფლება რჩება მკითხველს (...). მეტიც, პრესის თავისუფლება საზოგადოებას აძლევს საუკეთესო საშუალებას შეიქმნას, ჩამოაყალიბოს და გამოხატოს საკუთარი აზრი პოლიტიკური ლიდერების იდეებსა და პოზიციასთან დაკავშირებით.

Lingens ავსტრიის წინააღმდეგ, 1986  

Lingens ავსტრიის წინააღმდეგ, საჩივარი №9815/82, 1986 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება

ავსტრიელმა ჟურნალისტმა, ბატონმა ლინგერსმა წარმატებული საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც ის გასამართლებულ იქნა ცილისწამებისთვის. ჟურნალისტს პასუხისმგებლობა დაეკისრა საკუთარი სტატიით პენსიაზე გასული კანცლერის მწვავე გაკრიტიკების შემდეგ. პოლიტიკოსის ქმედებათა აღწერის მიზნით ჟურნალისტმა სტატიაში გამოიყენა ისეთი მიმართებები, როგორიც არის “უმდაბლესი ოპორტიუნიზმი”, “ამორალური”, და “უღირსი”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57523

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/lingens-v-austria/

“წინამდებარე საქმეში განმცხადებელმა თავისი მოსაზრება გამოხატა გაზეთში მათი გამოქვეყნებით. შესაბამისად, გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო პრესის განსაკუთრებული როლი სახელმწიფოში, რომელიც კანონის უზენაესობის საფუძველზე იმართება. (...) წინააღმდეგ შემთხვევაში პრესა უბრალოდ ვერ შეასრულებდა თავის სასიცოცხლო მნიშვნელობის - "მოდარაჯე ძაღლის" – ფუნქციას.”

Thorgeirson ისლანდიის წინააღმდეგ, 1992  

Thorgeirson ისლანდიის წინააღმდეგ, საჩივარი №13778/88, 1992 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება

ბატონმა თორგეირსონმა დაწერა სტატია, რომელიც ხელისუფლებას საპოლიციო სისასტიკის გამოძიებისკენ მოუწოდებდა. მან თავის სტატიაში გამოიყენა ძლიერი ენა, როგორიც არის: “უნიფორმაში გამოწყობილი ველური ცხოველები, რომლებიც, მდუმარედ თუ მის გარეშე, ჩვენი ქალაქის ღამის ცხოვრების ჯუნგლებში დაძრწიან”. მას დაეკისრა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა სასჯელის სახით პოლიციის შეურაცხყოფისთვის. ბატონი თორგეირსონის საჩივრის განხილვის შემდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მის სასარგებლოდ მიიღო გადაწყვეტილება და დაადგინა, რომ მოსარჩელეზე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება წარმოადგენდა მე-10 მუხლის დარღვევას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57795

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://rm.coe.int/168007ff48

გამოხატვის შეზღუდვები - მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში
“გასადგენია ანგარიშში მოცემული ინფორმაცია იყო თუ არა საკმარისად სენსიტიური იმისთვის, რომ გამართლებულ იქნეს მისი გავრცელების შეზღუდვა. [...] ამ უკანასკნელთან კავშირში, სასამართლო მიუთითებს, რომ ინფორმაციის გავრცელების შეზღუდვა არ იყო აუცილებელი იქიდან გამომდინარე, რომ ის უკვე იყო საჯაროდ ხელმისაწვდომი და შესაბამისად აღარ წარმოადგენდა კონფიდენციალურ მონაცემებს. [...]მოკლედ, რომ ითქვას სახეზეა მე-10 მუხლის დარღვევა იქიდან გამომდინარე, რომ მიღებული ზომა არ იყოს აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.”

Vereniging Weekblad Bluf! ნიდერლანდების წინააღმდეგ, 1995  

Vereniging Weekblad Bluf! ნიდერლანდების წინააღდეგ, საჩივარი №16616/90, 1995 წლის 9 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეს წარმოადგენდა ჰოლანდიური ასოციაცია, რომელიც ყოველკვირეულად გამოსცემდა ჟურნალს სახელწოდებით - Bluf!. 1987 წელს Bluf!-მა მოიპოვა ჰოლანდიური სადაზვერვო სამსახურის საიდუმლო ანგარიში და გადაწყვიტა გამოექვეყნებინა ის. შედეგად, გამომძიებელი მოსამართლის ბრძანების საფუძველზე ჩატარდა მათი შენობა-ნაგებობების ჩხრეკა. ჩამორთმეულ იქნა Bluf!-ის გამოცემის სრული ტირაჟი. იმავე ღამეს Bluf!-ის თანამშრომლებმა ხელმეორედ ფარულად დაბეჭდეს გამოცემა. მეორე დღეს ქუჩებში გაზეთის დაახლოებით 2500 ასლი გავრცელდა. გამოძიების დასრულების შემდეგ Bluf!-ს თანამშრომლებს არ დაეკისრათ რაიმე სახის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა თუმცა სასამართლომ დაადგინა რომ მოცემული გამოცემის ყველა ასლი ამოღებულ უნდა ყოფილიყო ბრუნვიდან. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ჰოლანდიის ხელისუფლებამ დარღვია კონვენციის მე-10 მუხლის მოთხოვნები.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57915

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://merlin.obs.coe.int/iris/1995/3/article6.en.html

“(...) გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა ეროვნული უსაფრთხოების ინტერესებიდან გამომდინარე არ ჩაითვლება აუცილებლად თუ სახეზე არ არის შეზღუდვის დაწესების "მწველი საზოგადოებრივი საჭიროება" და თუ ის არ არის "დასახული ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის პროპორციული საშუალება".

Observer და Guardian გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 1991  

Observer და Guardian გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, საჩივარი №13585/88, 1991 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება

გაზეთებმა Observer-მა და Guardian-მა საჩივრით მიმართეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც ეროვნულმა სასამართლოებმა გამოსცეს განჩინება კონკრეტული სტატიების გამოქვეყნების აკრძალვის შესახებ, იმ მოტივით რომ ისინი საფრთხეს უქმნიდნენ ეროვნულ უსაფრთხოებას. სასამართლომ გადაწყვეტილება გაზეთების სასარგებლოდ მიიღო.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57705

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://rm.coe.int/168007ff48

“ზედსართავი სახელი "აუცილებელი", მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის მიზნებისთვის, გულისხმობს "მწველი საზოგადოებრივი საჭიროების არსებობას".

Observer და Guardian გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 1991  

Observer და Guardian გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, საჩივარი №13585/88, 1991 წლის 26 ნოემბრის გადაწყვეტილება

გაზეთებმა Observer-მა და Guardian-მა საჩივრით მიმართეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც ეროვნულმა სასამართლოებმა გამოსცეს განჩინება კონკრეტული სტატიების გამოქვეყნების აკრძალვის შესახებ, იმ მოტივით რომ ისინი საფრთხეს უქმნიდნენ ეროვნულ უსაფრთხოებას. სასამართლომ გადაწყვეტილება გაზეთების სასარგებლოდ მიიღო.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57705

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://rm.coe.int/168007ff48

შეურაცხმყოფელი სიტყვა წარმოადგენს დაცულ სიტყვას
“სასამართლოს აზრით, მოსარჩელის სტატია, კერძოდ კი სიტყვა Trottel [“იდიოტი”] შესაძლებელია წარმოადგენდეს პოლემიკის საგანს, თუმცა ის არ იყო დაუსაბუთებელი პერსონალური თავდასხმა, რადგან ავტორმა წარმოადგინა აღნიშნულის ობიექტური, გასაგები განმარტება დამყარებული ბატონი ჰაიდარის გამოსვლაზე, რომელიც თავის მხრივ იყო პროვოკაციული. (…). მართალია, რომ პოლიტიკოსისთვის საჯაროდ იდიოტის წოდება შესაძლებელია იყოს შეურაცხმყოფელი. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოცემულ შემთხვევაში სიტყვა არ იყო შეუსაბამო ბატონი ჰაიდერის მიერ გაკეთებული მიზანმიმართულად გამაღიზიანებელი განცხადების გათვალისწინებით. რაც შეეხება სტატიის პოლემიკურ ტონს, არ შეიძლება ითქვას, რომ სასამართლო მას მისაღებად მიიჩნევს, თუმცა არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მე-10 მუხლი იცავს არა მარტო გამოთქმული აზრებისა და იდეების შინაარს, არამედ ასევე მათი გამოხატვის ფორმას.

Oberschlick ავსტრიის წინააღმდეგ, 1997  

Oberschlick ავსტრიის წინააღმდეგ, საჩივარი №20834/92, 1997 წლის 1 ივლისის გადაწყვეტილება

ჟურნალისტი, ობერშლიკი გასამართლებულ იქნა ცილისწამებისთვის მას შემდეგ, რაც მან გამოაქვეყნა სტატია მაღალი რანგის პოლიტიკოსის შესახებ. სტატიაში ის წერდა: “იორგ ჰეიდერის შესახებ ვიტყვი, რომ პირველი ის არ არის ნაცისტი და მეორე, მიუხედავად ამისა ის არის იდიოტი. აღნიშნულს ვასაბუთებ შემდეგით (...)”. ავსტრიულმა სასამართლომ გამოსცა გადაწყვეტილება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის სახით ჯარიმის დაკისრებისა და სადავო გამოცემის ჩამორთმევის შესახებ. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58044

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://merlin.obs.coe.int/iris/1997/7/article4.en.html

“სასამართლო მიიჩნევს, რომ ს.პ.-ს ქმედების აღწერა როგორც “ცერაბრალური გაკოტრებულის (cerebral bankrupt)” (...), ნამდვილად იყო გადაჭარბებული და შესაძლებელია სამართლიანად ყოფილიყო მიჩნეული შეურაცხმყოფელად. თუმცა, როგორც ეს მთავრობის მიერ იქნა დადასტურებული, სადავო კომენტარი წარმოადგენდა ღირებულებით შეფასებას. მართალია შესაბამისი ფაქტობრივი საფუძვლის არსებობის გარეშე ღირებულებითი შეფასებაც შეიძლება იყოს მიუღებელი, თუმცა მიუხედავად აღნიშნულისა მოცემულ შემთხვევაში დეტალურად იყო აღწერილი ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებსაც ეფუძნებოდა სადავო შეფასება; (…) ინტენსიური დებატების გათვალისწინებით, რომელთა მიმდინარეობისას აზრები მხოლოდ მცირე შეზღუდვებით გამოიხატებოდა (…), სასამართლო სადავო კომენტარს განმარტავს, როგორც ძლიერი უთანხმოების გამომხატველ განცხადებას და არა როგორც ს.პ.-ს ინტელექტუალური შესაძლებლობების შეფასებას. პარლამენტარის გამოსვლისა და ქმედებების აღწერა შეიძლება მივიჩნიოთ ავტორის მიერ გაკეთებული კომენტარის საკმარის საფუძვლად. (…) სასამართლო მიიჩნევს, რომ დამამცირებელი ენაც კი, როდესაც მის ერთადერთ მიზანს შეურაცხყოფა წარმოადგენს და ხვდება გამოხატვის თავისუფლებით დაცული სფეროს გარეთ, შესაძლებელია დაცული იყოს მე-10 მუხლით თუ ის წმინდა სტილისტურ მიზნებს ემსახურება. (…) სასამართლო თვლის, რომ განცხადება არ წარმოადგენდა უსაფუძვლო პერსონალურ თავდასხმას ს.პ.-ზე. “

Mladina D.D. Ljubliana სლოვენიის წინააღმდეგ, 2014  

Mladina D.D. Ljubliana სლოვენიის წინააღმდეგ, საჩივარი №20981/10, 2014 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილება

სლოვენიის ყოველკვირეულმა საინფორმაციო ჟურნალმა - Mladina, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიმართა მას შემდეგ, რაც მას დაეკისრა პოლიტიკოსისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მიზნით 3, 000 ევროს გადახდის ვალდებულება. პოლიტიკოსმა წინააღმდეგობრივი განცხადებები გააკეთა არატრადიციული სექსუალური ორიენტაციის (ლგბტ) პირთა უფლებებზე დებატის პროცესში. ყოველკვირეულმა გამოცემამ მწვავე სიტყვებით მოიხსენია პოლიტიკოსი და სხვა მრავალს შორის აღნიშნა, რომ მისი ქცევა იყო გამოხატულება “გაკოტრებული ცნობადი სახის ტიპიური დამოკიდებულებისა, რომელსაც გაუმართლა, რადგან ცხოვრობს იმდენად შეზღუდული ადამიანური რესურსების მქონე ქვეყანაში, რომ მისი უნარების მქონე ადამიანი შესაძლებელია მოხვდეს პარლამენტში, მაშინ როდესაც ნებისმიერ ნორმალურ, პატივსაცემ ქვეყანაში ის რიგითი ურბანული საბაზისო სკოლის დარაჯი/მეთვალყურეც კი ვერ იქნებოდა”. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ყოველკვირეული ჟურნალის სასარგებლო გადაწყვეტილება მიიღო და აღნიშნა, რომ სახეზე იყო მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-142424

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://strasbourgobservers.com/2014/05/05/if-you-cant-stand-the-heat-dont-turn-up-the-oven-strasbourg-court-expands-tolerance-for-criticism-of-xenophobia-to-criticism-of-homophobia/

(…)ორივე სტატია მოიცავს განსაკუთრებით ძლიერ ენას. თუმცა, მათი მიზნისა და მისაღწევი შედეგის გათვალისწინებით სასამართლო მიიჩნევს, რომ მათში გამოყენებული სტილი და სიტყვები არ უნდა ჩაითვალოს გადამეტებულად. (…) გამამტყუნებელ განაჩენსა და საბრალდებო დასკვნას შეეძლო დაებრკოლებინა ღია დისკუსია საზოგადოებრივი მნიშვნელობის საკითხზე”. .

Thorgeirson ისლანდიის წინააღმდეგ, 1992  

Thorgeirson ისლანდიის წინააღმდეგ, საჩივარი №13778/88, 1992 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება

ბატონმა თორგეირსონმა დაწერა სტატია, რომელიც ხელისუფლებას საპოლიციო სისასტიკის გამოძიებისკენ მოუწოდებდა. მან თავის სტატიაში გამოიყენა ძლიერი ენა, როგორიც არის: “უნიფორმაში გამოწყობილი ველური ცხოველები, რომლებიც, მდუმარედ თუ მის გარეშე, ჩვენი ქალაქის ღამის ცხოვრების ჯუნგლებში დაძრწიან”. მას დაეკისრა სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა სასჯელის სახით პოლიციის შეურაცხყოფისთვის. ბატონი თორგეირსონის საჩივრის განხილვის შემდეგ, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მის სასარგებლოდ მიიღო გადაწყვეტილება და დაადგინა, რომ მოსარჩელეზე სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება წარმოადგენდა მე-10 მუხლის დარღვევას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57795

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://rm.coe.int/168007ff48

კეთილსინდისიერად გამოქვეყნებული საზოგადოებრივი ინტერესის მატარებელი ინფორმაციის ლიმიტირებული შეზღუდვები
“სასამართლო აღნიშნავს, რომ მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი მოიცავს გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის ვიწრო შესაძლებლობებს, როდესაც ის პოლიტიკურ გამოსვლას ან დებატს ეხება - ვითარება, რომელშიც გამოხატვის თავისუფლებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება, ან იმ შემთხვევაში თუ მის საგანს საზოგადოებრივი ინტერესის საკითხი წარმოადგენს.”

Eon საფრანგეთის წინააღმდეგ, 2013  

Eon საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №26118/10, 2013 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება

2013 წელს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება აქტივისტის სასარგებლოდ, რომელიც გასამართლებულ იქნა საფრანგეთის პრეზიდენტის - ნიკოლას სარკოზის შეურაცყოფისთვის. 2008 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტის საჯარო გამოსვლისას ბატონ ეონს ეკავა ტრანსპარანტი წარწერით „დაიკარგე, შე, საცოდავო იდიოტო“. ბატონი ეონი დაკავებულ იქნა და დაეკისრა ჯარიმის გადახდის ვალდებულება.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-117137 and http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-117742

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“(…)არ უნდა დაგვავიწყდეს პრესის განსაკუთრებული როლი სახელმწიფოში, რომლიც კანონის უზენაესობის საფუძველზე იმართება, თუმცა მან არ უნდა გადააბიჯოს გარკვეულ ფარგლებს, რომლებიც დადგენილია inter alia არეულობისა თუ სხვათა ძირითადი უფლებების დარღვევის თავიდან აცილების მიზნით. აღსანიშნავია, რომ პრესის უმნიშვნელოვანეს მოვალეობას წარმოადგენს პოლიტიკურ თუ საზოგადოებრივი ინტერესის სხვა საკითხებზე ინფორმაციისა და იდეების გავრცელება.”

Castells ესპანეთის წინააღმდეგ, 1992  

Castells kontra Spanyolország, Ügyszám 11798/85, Ítélet: 1992. április 23.

Castells egy spanyol politikus büntetőjogi felelősségre vonása miatt (börtönbüntetésre ítélték, mely időszakban eltiltották hivatali működésétől, tevékenysége gyakorlásától és a költségek viselésére kötelezték) a kormány ellenes kemény vádak miatt. Castellst jogát elutasították, hogy az állításait igazolja. Az Emberi Jogok Európai Bírósága úgy ítélte meg, hogy a 10. cikket megsértették.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57772

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/castells-v-spain/

“განსახილველი სტატია ეხებოდა საზოგადოებრივ ინტერესის საგანს: სახელმწიფო ფინანსების განკარგვასა და პოლიტიკოსთა მიერ საკუთარ უფლებამოსილებათა განხორციელებას. (…) ამასთან, ​ სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ ფაქტზე, რომ ჟურნალისტური თავისუფლება მოიცავს ასევე ფაქტების ნაწილობრივ გაზვიადებისა თუ პროვოკაციის პრაქტიკას. (…)სასამართლო, მსგავსად კომისიისა მიიჩნევს, რომ მოცემულ საქმეში არ არსებობს მტკიცებულება იმისა, რომ სტატიაში მოცემულ მოვლენათა აღწერა იყო სრულიად მცდარი და მიზნად ისახავდა ცილისმწამებლური კამპანიის წამოწყებას. (…).”

Dalban რუმინეთის წინააღმდეგ, 1999  

Dalban რუმინეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №28114/95, 1999 წლის 28 სექტემბრის გადაწყვეტილება

ჟურნალისტი დალბანი, მის მიერ რამდენიმე სტატიის გამოქვეყნების შემდეგ, გასამართლებულ იქნა ცილისწამებისთვის, ხოლო პასუხისმგებლობის სახით შეეფარდა პირობითი სასჯელი და დაეკისრა სასამართლო ხარჯების გადახდა. სადავო სტატიები მოიცავდა ბრალდებებს სენატორისა და სახელწიფო საკუთრებაში არსებული სასოფლო-სამეურნეო კომპანიის აღმასრულებელი დირექტორის წინააღმდეგ. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება ჟურნალისტის სასარგებლოდ მიიღო.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58306

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://echr.coe.int/Documents/Reports_Recueil_1999-VI.pdf

“მე-10 მუხლი იცავს ჟურნალისტთა უფლებას, თავისუფლად გაავრცელონ ინფორმაცია საჯარო ინტერესის საკითხებზე, იმ შემთხვევაში თუ ისინი მოქმედებენ კეთილსინდისიერად, ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით და აწვდიან საზოგადოებას სანდო და სარწმუნო ინფორმაციას ჟურნალისტური ეთიკის ნორმების გათვალისწინებით”.

Fressoz და Roire საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 1999  

Fressoz და Roire საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №29183/95, 1999 წლის 21 იანვარი

მოცემულ საქმეზე საკუთარ გადაწყვეტილებაში ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ საგადასახადო დოკუმენტაციის ასლების ფლობის გამო სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრება წარმოადგენდა მე-10 მუხლის დარღვევას. აღნიშნული დოკუმენტები გამოყენებულ იქნა, ყოველკვირეულ სატირულ გამოცემაში - Le Canard enchaîné გამოქვეყნებულ სტატიაში, რომელიც ავტომობილთა მწარმოებელი კომპანია Peugeot-ს თავმჯდომარის გაზრდილ ანაზღაურებას ეხებოდა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58906

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/DG2/HRFILES/DG2-EN-HRFILES-18(2007).pdf

“იმ შემთხვევებში, როდესაც ერთის მხრივ ხდება ფაქტების გაშუქება და მოცემულია მისი დამადასტურებელი არასაკმარისი მტკიცებულებები და მეორეს მხრივ ჟურნალისტი განიხილავს წმინდა საზოგადოებრივი ინტერესის საგანს, განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს იმის დადგენა, მოქმედებდა თუ არა ჟურნალისტი პროფესიონალურად და კეთილსინდისიერად”.

Ghiulfer Predescu რუმინეთის წინააღმდეგ, 2017  

Ghiulfer Predescu რუმინეთის წინაამდეგ, საჩივარი №29751/09, 2017 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეს საქმეში წარმოადგენდა რუმინელი ჟურნალისტი, რომელმაც ერთ-ერთ სატელევიზიო გადაცემაში ადგილობრივი მერის შესახებ აღნიშნა, რომ მას კავშირები ქონდა არალეგალურ ბიზნესთან ქალაქში. მერმა მის წინაღმდეგ სამოქალაქო სარჩელით მიმართა სასამართლოს. პროცესზე ჟურნალისტმა ვერ შეძლო მისი ბრალდების დამადასტურებელი ნათელი ფაქტობრივი გარემოებების წარმოდგენა. ჟურნალისტმა საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რომელმაც დაადგინა, რომ მისი განცხადებები იყო კეთილსინდისიერი, გამოხატავდა მის მოსაზრებას და ეფუძნებოდა ნათელ ფაქტობრივ გარემოებებს. სასამართლომ ასევე გაითვალისწინა ჟურნალისტისთვის დაკისრებული მაღალი ჯარიმის ოდენობა და დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-174614

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://merlin.obs.coe.int/iris/2017/8/article2.en.html

გამოყენებული სანქციები უნდა იყოს პროპორციული
“(…)თუმცა დაწესებულმა სასჯელმა ავტორს ფაქტობრივად ვერ შეუშალა ხელი საკუთარი აზრის გამოხატვაში, ის მაინც უთანაბრდება ერთგვარ ცენზურას, რომელიც სავარაუდოდ დაუკარგავდა ავტორს მომავალში მსგავსი კრიტიკის გამოხატვის სურვილს (…). […] ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარეობს, რომ ლინგენსის მიერ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა არ იყო "აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში ... სხვათა რეპუტაციის დასაცავად"; ის იყო დასახული ლეგიტიმური მიზნის არაპროპორციული. შესაბამისად დაირღვა კონვენციის მე-10 მუხლი.“

Lingens ავსტრიის წინააღმდეგ, 1986  

Lingens ავსტრიის წინააღმდეგ, საჩივარი №9815/82, 1986 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება

ავსტრიელმა ჟურნალისტმა, ბატონმა ლინგერსმა წარმატებული საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მას შემდეგ, რაც ის გასამართლებულ იქნა ცილისწამებისთვის. ჟურნალისტს პასუხისმგებლობა დაეკისრა საკუთარი სტატიით პენსიაზე გასული კანცლერის მწვავე გაკრიტიკების შემდეგ. პოლიტიკოსის ქმედებათა აღწერის მიზნით ჟურნალისტმა სტატიაში გამოიყენა ისეთი მიმართებები, როგორიც არის “უმდაბლესი ოპორტიუნიზმი”, “ამორალური”, და “უღირსი”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57523

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/lingens-v-austria/

დიდი ოდენობით მორალური ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრება შესაძლებელია იყოს არაპროპორციული
“მოსარჩელის შემთხვევაში ჯილდოს 13 (მოცემულ შემთხვევაში „ჯილდოს“ ქვეშ სასამართლო გულისხმობს დაკისრებული მორალური ზიანის ოდენობას) ოდენობისა და არაპროპორციულად მაღალი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისგან დაცვის ადეკვატური და ეფექტური საშუალების არ არსებობის გათვალისწინებით, სასამართლო მიიჩნევს, რომ დაირღვა მოსარჩელის უფლება დაცული კონვენციის მე-10 მუხლით”. .

Tolstoy Miloslavsky გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 1995  

Tolstoy Miloslavsky გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, საჩივარი №18139/91, 1995 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება

ბატონ მილოსლავსკის დაეკისრა სამოქალაქო-სამართლებრივი პასუხისმგებლობა ჯარიმის სახით, საჯარო ფიგურის შესახებ ბუკლეტის (პამფლეტის) გამოქვეყნების შემდეგ. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთხმად დაადგინა, რომ ზიანის ანაზღაურების მიზნით დაკისრებული ჯარიმის ოდენობა (1.5 მილიონი ფუნტის ოდენობით) წარმოადგენდა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით გარანტირებული გამოხატვის თავისუფლების ხელყოფას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57947

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-10202

“… სასამართლო კიდევ ერთხელ განმარტავს, რომ კონვენციის თანახმად ცილისწამებისთვის დაკისრებული ზიანის ნებისმიერი ოდენობა უნდა იყოს შელახული რეპუტაციის პროპორციული. (…). სასამართლო განმარტავს, რომ ზიანის ოდენობა, რომლის გადახდის ვალდებულებაც დაეკისრა მოსარჩელეს იყო უსაფუძვლოდ მაღალი. სასამართლოს აზრით მას შესაძლებელია ქონოდა „გამყინავი“, შემაკავებელი ეფექტი მოსარჩელის გამოხატვის თავისუფლებაზე.”

Ghiulfer Predescu რუმინეთის წინააღმდეგ, 2017  

Ghiulfer Predescu რუმინეთის წინაამდეგ, საჩივარი №29751/09, 2017 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეს საქმეში წარმოადგენდა რუმინელი ჟურნალისტი, რომელმაც ერთ-ერთ სატელევიზიო გადაცემაში ადგილობრივი მერის შესახებ აღნიშნა, რომ მას კავშირები ქონდა არალეგალურ ბიზნესთან ქალაქში. მერმა მის წინაღმდეგ სამოქალაქო სარჩელით მიმართა სასამართლოს. პროცესზე ჟურნალისტმა ვერ შეძლო მისი ბრალდების დამადასტურებელი ნათელი ფაქტობრივი გარემოებების წარმოდგენა. ჟურნალისტმა საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რომელმაც დაადგინა, რომ მისი განცხადებები იყო კეთილსინდისიერი, გამოხატავდა მის მოსაზრებას და ეფუძნებოდა ნათელ ფაქტობრივ გარემოებებს. სასამართლომ ასევე გაითვალისწინა ჟურნალისტისთვის დაკისრებული მაღალი ჯარიმის ოდენობა და დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-174614

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://merlin.obs.coe.int/iris/2017/8/article2.en.html

ვალდებულებები და პასუხისმგებლობები - ონლაინ და ოფლაინ

მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობას თან სდევს ვალდებულებები და პასუხისმგებლობები. საკუთარი აზრის საჯაროდ გამოხატვისას პირი უნდა მოქმედებდეს კეთილსინდისიერად, შესაძლებლობის ფარგლებში წარმოადგენდეს სარწმუნო და უტყუარ ინფორმაციას და უნდა მოქმედებდეს საჯარო ინტერესის ფარგლებში.

კონვენციის თანახმად პრესა და არასამთავრობო ორგანიზაციები (როდესაც ისინი ასრულებენ საჯარო ან „მოდარაჯე ძაღლის“ ფუნქციებს) სარგებლობენ დაცვის მაღალი ხარისხით, თუმცა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ისინი ასრულებენ ზემოაღნიშნულ პირობებს, რადგან მათ შემთხვევაში საზოგადოებაში სანდო მესიჯების წახალისების უფრო მაღალი მოლოდინი არსებობს. აღნიშნული დაცვის მაღალი ხარისხი (ისევე, როგორც განსაკუთრებული პასუხისმგებლობები) ვრცელდება ინდივიდებზე მოცემული ორი სახის ორგანიზაციებში, კერძოდ ჟურნალისტებსა და არასამთავრობო ორგანიზაციათა აქტივისტებსა და დასაქმებულებზე. კონკრეტულად ჟურნალისტების შემთხვევაში არსებობს მაღალი მოლოდინი იმისა, რომ ისინი შეასრულებენ პროფესიულ ვალდებულებებს და დაიცავენ მოვალეობებს მაშინაც კი, როდესაც აქვეყნებენ მასალას საკუთარი სახელით.

მიუხედავად იმისა, რომ კერძო პირების შემთხვევაში ნაკლებია მათ მიერ სარწმუნო ინფორმაციის გავრცელების მოლოდინი, იმისთვის, რომ მათ ისარგებლონ მე-10 მუხლით დადგენილი დაცვის გარანტიებით ისინი ვალდებულნი არიან დაიცვან იგივე პირობები. კერძო პირს გააჩნია ინფორმაციის დაზუსტების შეზღუდული შესაძლებლობები და ეყრდნობიან საჯარო და ადვილად ხელმისაწვდომ ინფორმაციას. ამავდროულად, მოსაზრებათა თავისუფლად გამოთქმის პარალელურად არსებობს მოლოდინი იმისა, რომ ისინი დაფუძნებულ იქნება ფაქტობრივ გარემოებებზე. საკმარისი ყურადღება უნდა დაეთმოს, ფაქტების ატრიბუციას, როგორიც არის მაგალითად ფაქტების დამახინჯება, რადგან აღნიშნულმა შესაძლებელია გამოიწვიოს მე-10 მუხლით დადგენილი დაცვის დაკარგვა.

დაცულია საჯარო მოსამსახურეების და შეიარაღებული ძალების წევრების სიტყვის თავისუფლება, თუმცა მათ ასევე ეკისრებათ საკუთარ უფლებათა ნაწილობრივ დათმობის ვალდებულება ისეთი ინტერესების დასაცავად, როგორიც არის სენსიტიური ან სახელმწიფო საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის კონფიდენციალურობა, სამხედრო მმართველობის ან საპოლიციო ძალათა დისციპლინის შენარჩუნება. საჯარო მოსამსახურეებს ეკისრებათ „ლოიალურობის, თავშეკავებულობისა და წინდახედულობის ვალდებულება საკუთარ დამსაქმებელთა წინაშე“ (Guja მოლდოვეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2008, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო).

ონლაინ გამოხატვა კიდევ უფრო მეტი ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობების მატარებელია, იქიდან გამომდინარე, რომ ინტერნეტის ბუნება იძლევა გამოქვეყნებული ინფორმაციის პოტენციურად მუდმივად არსებობის შესაძლებლობას და ხელმისაწვდომს ხდის მას მსოფლიოს მასშტაბით. მოცემულ საკითხზე მსჯელობისას, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ონლაინ გამოქვეყნებული სადავო სტატიის შემდეგ შესაძლებელია განთავსებულ იქნეს მითითება სტატიასთან დაკავშირებით მიმდინარე დავის შესახებ ისე, რომ აღნიშნული არ წარმოადგენდეს გამოხატვის თავისუფლებაში არაპროპორციულ ჩარევას. მეორეს მხრივ, სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ ცილისწამების საქმეზე ინტერნეტიდან სტატიის წაშლის ვალდებულება არღვევს მე-10 მუხლის მოთხოვნებს.

კონვენციით არ არის დაცული სიძულვილის ენა, ისევე როგორც ძალადობისკენ მოწოდება, როდესაც ძალადობის აქტის განხორციელება არის რეალური, რადგან აღნიშნულნი ეწინააღმდეგებიან “უფლებათა ბოროტად გამოყენებისა” (ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-17 მუხლი) და “დისკრიმინაციის ზოგადი აკრძალვის” (მე-12 ოქმის 1-ლი მუხლი) პრინციპებს. აღნიშნული, ისევ და ისევ მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს ონლაინ გამოხატვაზე. მიუხედავად ზემოთქმულისა სიძულვილის ენა უნდა განვასხვავოთ შეურაცხმყოფელი ენისგან (შეურაცხმყოფელი ენის შესახებ დეტალური ინფორმაცია მოცემულია „კონტენტის რეგულირების“ თავში).

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-17 მუხლი

უფლებათა ბოროტი გამოყენების აკრძალვა


ამ კონვენციაში არაფერი შეიძლება განიმარტოს ისე, რომ გულისხმობდეს რომელიმე სახელმწიფოს, ჯგუფის ან პირის უფლებას, მონაწილეობდეს რაიმე საქმიანობაში ან განახორციელოს რაიმე ქმედება, რომელიც მიზნად ისახავს, არარად აქციოს კონვენციით განსაზღვრული რომელიმე უფლება თუ თავისუფლება ან შეზღუდოს ის იმაზე მეტად, ვიდრე ეს კონვენციით არის გათვალისწინებული.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-12 ოქმის 1-ლი მუხლი

დისკრიმინაციის ზოგადი აკრძალვა


1
კანონით დადგენილი ნებისმიერი უფლებით სარგებლობა უზრუნველყოფილია ყოველგვარი დისკრიმინაციის გარეშე, განურჩევლად სქესის, რასის, კანის ფერის, ენის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების, ეროვნული ან სოციალური წარმოშობის, ეროვნული უმცირესობისადმი კუთვნილების, ქონების, დაბადების ან სხვა ნიშნისა.
2
დაუშვებელია საჯარო ხელისუფლების მხრიდან ვინმეს დისკრიმინაცია 1-ელ პუნქტში აღნიშნულ რომელიმე საფუძველზე.

element cheieსაკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:


მოქმედების კეთილსინდისიერება, სარწმუნო ინფორმაციის მიწოდება და საჯარო ინტერესის ფარგლებში მოქმედება

“დემოკრატიულ საზოგადოებაში პრესის უმნიშვნელოვანესი „მოდარაჯე ძაღლის“ ფუნქცია მხარდაჭერილ და ხაზგასმულ იქნა სასამართლოს მიერ გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ მრავალ დავაში, რომლებმაც წარმოაჩინეს არამარტო პრესის უფლება ინფორმაციის გავრცელებაზე, არამედ ასევე საზოგადოების უფლება ინფორმაციის მიღებაზე. შესაბამისად სასამართლომ შეასრულა უმნიშვნელოვანესი როლი კონვენციით მოცულ საზოგადოებაში და მის ფარგლებს გარეთ პრესის თავისუფლების დაცვის პრინციპის საფუძვლის ჩაყრის პროცესში. მიუხედავად აღნიშნულისა სასამართლო პირველად დგას შეკითხვის წინაშე, თუ როგორ შეუთავსოს ერთმანეთს საზოგადოებრივი ინტერესის საგანზე პრესის მიერ სტატიის გამოქვეყნების როლი და სტატიის სუბიექტ იდენტიფიცირებად ინდივიდთა უფლება საკუთარ რეპუტაციაზე. ჩვენი აზრით საჯარო ინტერესის არსებობის ფაქტი არ ათავისუფლებს ჟურნალ-გაზეთებს ძირითადი ეთიკის ნორმებისა თუ ცილისწამებასთან დაკავშირებული რეგულაციების დაცვის ვალდებულებისგან.
გამოხატვის თავისუფლების განუყოფელი ნაწილის „ვალდებულებებისა და პასუხისმგებლობების“ თანახმად, მე-10 მუხლით ჟურნალისტებისთვის გარანტირებული დაცვა, როდესაც ისინი ავრცელებენ საზოგადოებრივი ინტერესის ინფორმაციას დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად მოქმედებენ ისინი კეთილსინდისიერად, ჟურნალისტური ეთიკის ფარგლებში იმისთვის, რომ მიაწოდონ საზოგადოებას უტყუარი და სარწმუნო ინფორმაცია...
სასამართლოს აზრით, პრესას, როდესაც მას წვლილი შეაქვს საჯარო ინტერესის საგანზე განხილვის პროცესში, უნდა ქონდეს შესაძლებლობა დაეყრდნოს ოფიციალურ ანგარიშებს დამოუკიდებელი კვლევის ჩატარების აუცილებლობის გარეშე. სხვაგვარად საფრთხე შეექმნებოდა პრესის, როგორც „მოდარაჯე ძაღლის“ ფუნქციას”.

Bladet Tromsø და Stensaas ნორვეგიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 1999  

Bladet Tromsø და Stensaas ნორვეგიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №21980/93, 1999 წლის 20 მაისის გადაწყვეტილება

სელაპებზე ნადირობის რეგულაციების დარღვევის შესახებ მესამე პირის მიერ გაკეთებული განცხადებების გამოქვეყნების შემდეგ, გაზეთსა და მის რედაქტორს დაეკისრათ ჯარიმის გადახდის ვალდებულება ცილისმწამებლური ინფორმაციის გავრცელებისთვის. გაზეთმა და მისმა რედაქტორმა საჩივრით მიმართეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო 10-ე მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58369

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://www.echr.coe.int/LibraryDocs/DG2/HRFILES/DG2-EN-HRFILES-18(2007).pdf

“(…) გაუგებარია მოსარჩელის მიზანს წარმოადგენდა მოცემული განცხადებების გამოქვყენება, ჟურნალისტის სახელით, რომელიც აწვდიდა ინფორმაციას საზოგადოებას თუ მან უბრალოდ გამოხატა საკუთარი პერსონალური მოსაზრება ინტერნეტ დებატის მიმდინარეობის პროცესში. მიუხედავად აღნიშნულისა ცხადია, რომ (...) მოსარჩელემ, ცნობილმა ჟურნალისტმა, არ დაფარა საკუთარი ვინაობა და ღიად ხელმისაწვდომ პოპულარულ ინტერნეტ ფორუმზე, საშუალება, რომელსაც თანამედროვეობაში აქვს ბეჭდვით მედიაზე არანაკლები ეფექტი, საჯაროდ გაავრცელა საკუთარი განცხადებები. (…) კონკრეტული ინდივიდების პირდაპირ დადანაშაულება ამა თუ იმ გადაცდომის ჩადენაში გულისხმობს მოცემული ბრალდების შესაბამისი ფაქტობრივი მტკიცებულებების წარმოდგენის ვალდებულებას (...)”.

Fatullayev აზერბაიჯანის წინააღმდეგ, 2010  

Fatullayev აზერბაიჯანის წინააღმდეგ, საჩივარი №40984/07, 2010 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე, გაზეთის რედაქტორი, გასამართლებულ იქნა მის მიერ გამოქვეყნებულ ორ სტატიასთან დაკავშირებით. იგი დამნაშავედ იქნა ცნობილი ცილისწამების, ტერორიზმის საფრთხის შექმნისა და ეთნიკური შუღლის წაქეზების გამო და სასჯელად შეეფარდა რვანახევარი წლით თავისუფლების აღკვეთა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-98401

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-984

აღიარებულ იქნა არასამთავრობო ორგანიზაციათა „მეთვალყურე ძაღლის“ როლი
“(…) როდესაც არასამთავრობო ორგანიზაცია საზოგადოების ყურადღებას აქცევს საჯარო ინტერესის საგნისკენ, იგი ახორციელებს „მეთვალყურე ძაღლის“ ფუნქციას, ისევე მნიშვნელოვანს, როგორც პრესის აღნიშნული როლი და შესაძლებელია დახასიათებულ იქნეს როგორც საზოგადოებრივი „მოდარაჯე ძაღლი.” “(…) სავარაუდოა, რომ „მოდარაჯე ძაღლის“ ფუნქციის მატარებელ არასამთავრობო ორგანიზაციას ექნება მეტი გავლენა, როდესაც ის საზოგადოებას აწვდის ინფორმაციას საჯარო მოხელეთა გადაცდომების შესახებ და ხშირ შემთხვევაში ექნება კრიტიკის ჭეშმარიტების გადამოწმებისა და დადასტურების მეტი საშუალება, ვიდრე ინდივიდს, რომელიც საზოგადოებას აწვდის ინფორმაციას ისეთი ფაქტების შესახებ რომლებიც მხოლოდ პირადი დაკვირვების საგანს წარმოადგენს.”

Medžlis Islamske Zajednice Brčko და სხვები ბოსნია და ჰერცეგოვინის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2017  

Medžlis Islamske Zajednice Brčko და სხვები ბოსნია და ჰერცეგოვინის წინააღმდეგ, საჩივარი №17224/11, 2017 წლის 27 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეს წარმოადგენს ოთხი არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომლებმაც მრავალეთნიკური რადიო სადგურის დირექტორის დანიშვნასთან დაკავშირებით, წერილობით მიმართეს უმაღლესი ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენლებს და გამოხატეს საკუთარი შეწუხება. აღნიშნული წერილმა გაჟონა მედიაში. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ეროვნული სასამართლოს მიერ არასამთავრობო ორგანიზაციებზე დაკისრებული პასუხისმგებლობა არ წარმოადგენდა გამოხატვის თავისუფლების ხელყოფას. საკუთარი პოზიციის გამოხატვასთან ერთად, აღნიშნული წერილი ასევე შეიცავდა არაზუსტ ფაქტობრივ ინფორმაციას, რომლის სისწორის გადასამოწმებლად არასამათავრობო ორგანიზაციებმა ვერ უზრუნველყვეს შესაბამისი ნაბიჯების გადადგმა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-175180

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

საჯარო მოხელეები და შეირაღებულ ძალების წევრები - სიტყვის თავისუფლების შეზღუდული დაცვა
“(…)მე-10 მუხლი იცავს არა მარტო გამოთქმული აზრებისა და იდეების შინაარს, არამედ ასევე მათი გამოხატვის ფორმას. აღნიშნული მიმართება ასევე შეირაღებული ძალების წევრებს, რადგან მე-10 მუხლი ვრცელდება მათზე ისევე, როგორც ხელმომწერ სახელმწიფოთა იურისდიქციაში მყოფ ნებისმიერ სხვა პირზე. (…) ეროვნულმა ხელისუფლებებმა უნდა უზრუნველყონ, რომ არაპროპორციულ ჯარიმებს არ ქონდეთ გადამარწმუნებელი ეფექტი პროფკავშირთა წარმომადგენლებზე გამოხატონ და დაიცვან საკუთარ წევრთა ინტერესები (...).”

Szima უნგრეთის წინააღმდეგ, 2012

Szima უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №29723/11, 2012 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეს წარმოადგენდა პოლიციის პროფკავშირის თავმჯდომარე, პენსიაზე გასული უფროსი პოლიციის ოფიცერი. მან საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებში პროფკავშირის ვებ-გვერდზე გამოაქვეყნა სტატიები. მოსარჩელე თავად ახორციელებდა გამოქვეყნებული სტატიების რედაქტორულ კოორდინირებას. პუბლიკაციები ეხებოდა ისეთ საკითხებს, როგორიც არის პოლიციელთა მაღალი შრომის ანაზღაურება, სისტემაში არსებული ნეპოტიზმი და პოლიტიკური გავლენები, ისევე როგორც პოლიციის მაღალ თანამდებობის პირთა საეჭვო კვალიფიკაციები. იგი გასამართლებულ იქნა დაუმორჩილებლობის წაქეზების ბრალდებით და პასუხიმგებლობის სახით დაეკისრა ჯარიმა და სამსახურებრივი ჩამოქვეითება. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა იყო პროპორციული და შეესაბამებოდა მე-10 მუხლით დადგენილ საზღვრებს.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-113386

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7254

“(…) სასამართლო გაითვალისწინებს თუ რა ფარგლებში შეიძლება შეიზღუდოს პოლიციის წევრთა გამოხატვის თავისუფლება, რათა თავიდან იქნეს აცილებული არეულობა საპოლიციო სისტემაში, იერარქიულად ორგანიზებული დაწესებულება, რომლისთვისაც დისციპლინა უმნიშვნელოვანესია საკუთარი ფუნქციების განსახორციელებლად. (…) სასამართლო აღნიშნავს, რომ საპოლიციო ძალებში გაერთიანებისას მოსარჩელეს გააზრებული უნდა ქონოდა ის შეზღუდვები, რომლებიც მოქმედებს თანამშრომლებზე საკუთარი უფლებებით სარგებლობისას.

Szima უნგრეთის წინააღმდეგ, 2012  

Szima უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №29723/11, 2012 წლის 9 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეს წარმოადგენდა პოლიციის პროფკავშირის თავმჯდომარე, პენსიაზე გასული უფროსი პოლიციის ოფიცერი. მან საკუთარი უფლებამოსილების ფარგლებში პროფკავშირის ვებ-გვერდზე გამოაქვეყნა სტატიები. მოსარჩელე თავად ახორციელებდა გამოქვეყნებული სტატიების რედაქტორულ კოორდინირებას. პუბლიკაციები ეხებოდა ისეთ საკითხებს, როგორიც არის პოლიციელთა მაღალი შრომის ანაზღაურება, სისტემაში არსებული ნეპოტიზმი და პოლიტიკური გავლენები, ისევე როგორც პოლიციის მაღალ თანამდებობის პირთა საეჭვო კვალიფიკაციები. იგი გასამართლებულ იქნა დაუმორჩილებლობის წაქეზების ბრალდებით და პასუხიმგებლობის სახით დაეკისრა ჯარიმა და სამსახურებრივი ჩამოქვეითება. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა იყო პროპორციული და შეესაბამებოდა მე-10 მუხლით დადგენილ საზღვრებს.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-113386

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7254

“სასამართლო კიდევ ერთხელ იმეორებს, რომ მე-10 მუხლი ვრცელდება სამუშაო ადგილზეც და რომ საჯარო მოხელეები, მსგავსად მოსარჩელისა, სარგებლობენ გამოხატვის თავისუფლებით (…). ამასთანავე, სასამართლო ითვალისწინებს, რომ დაქირავებული პირები დამქირავებელთან უნდა იყვნენ ლოიალურები, თავშეკავებულნი და წინდახედულნი. (…)ამასთანავე, მათი სამსახურის ბუნებიდან გამომდინარე, საჯარო მოხელეებს შეიძლება ხშირად ხელი მიუწვდებოდეთ ისეთ ინფორმაციაზე, რომელთა მიმართებაშიც მთავრობას, სხვადასხვა ლეგიტიმური მიზეზის გამო, შესაძლებელია ჰქონდეს კონფიდენციალურად ან საიდუმლოდ შენახვის ინტერესი. შესაბამისად, საჯარო მოხელეს ეკისრება წინდახედულობის ზოგადად მაღალი ვალდებულება.

Guja მოლდოვეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2008  

Guja მოლდოვის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №14277/04, 20018 წლის 12 თებერვალი

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საქმეში, რომელიც ეხებოდა საჯარო მოხელის გათავისუფლებას მაღალი თანამდებობის პირთა მიერ სასამართლო ხელისუფლებაზე გავლენის მოხდენის მცდელობის შესახებ ინფორმაციის გახმაურების გამო, ჩამოაყალიბა საჯარო მოხელის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობის განმსაზღვრელი კრიტერიუმები. სასამართლომ დაადგინა, რომ საჯარო მოხელის თანამდებობიდან გათავისუფლება წარმოადგენდა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/sites/eng/pages/search.aspx?i=001-85016

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ინტერნეტ არქივები ასრულებენ მნიშვნელოვან როლს გამოხატვის თავისუფლების მიზნებისთვის
“ხელმისაწვდომობისა და საკუთარი შესაძლებლობის გათვალიწინებით შეინახოს და გაავრცელოს განსაკუთრებით დიდი მოცულობის ინფორმაცია, ინტერნეტი ასრულებს მნიშვნელოვან როლს ახალი ამბებისადმი საზოგადოების წვდომის გაძლიერებისა და ზოგადად ინფორმაციის გავრცელების პროცესში. ინტერნეტ არქივები მოცემული ფუნქციის კრიტიკულ ასპექტს წარმოადგენენ.

Times Newspapers Limited გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (საქმეები№1 და №2), 2009  

Times Newspapers Limited გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, v. UK (№1 და №2), საჩივარი №3002/03 და 23676/03, 2009 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლით დაცულ მედიის თავისუფლებაში არაპროპორციული ჩარევა, როდესაც სასამართლომ გაზეთს დააკისრა საკუთარ ინტერნეტ არქივებში გაფრთხილების გამოქვეყნება, იმის შესახებ, რომ ორ სტატიასთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა სასამართლო დავა ცილისწამების საკითხზე და დაუშვებელი იყო მათი გავრცელება იურიდიული დეპარტამენტისთვის მიმართვის გარეშე.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-91706

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-1623

სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე ინტერნეტ არქივში სტატიის განახლება შესაძლებელია წარმოადგენდეს გამოხატვის თავისუფლებაში დასაშვებ ჩარევას
“ (...) მიუხედავად იმისა, რომ დემოკრატიულ საზოგადოებაში პრესის ძირითადი მოვალეობა საზოგადოებრივი „მოდარაჯე ძაღლის“ ფუნქციის შესრულებაა, მას გააჩნია წარსულში გავრცელებული ახალი ამბების არქივთა წარმოებისა და შენახვის ღირებული მეორადი როლი. მიუხედავად აღნიშნულისა სავარაუდოა, რომ სახელმწიფოებისთვის მინიჭებული დაპირისპირებულ უფლებათა დაბალანსების დისკრეციული უფლებამოსილება იქნება ფართო, როდესაც საკითხი ეხება წარსულ და არა მიმდინარე მოვლენათა შესახებ ცნობებს. კერძოდ, პრესის ვალდებულება იმოქმედოს საპასუხისმგებლო ჟურნალისტიკის პრინციპის ფარგლებში საიმედო ისტორიულ და არა წარმავალ ცნობათა გამოქვეყნებისას სავარაუდოდ იქნება უფრო მკაცრი იმ შემთხვევაში, როდესაც სახეზე არ არის მასალის გამოქვეყნების გადაუდებელი აუცილებლობა.
(…) სასამართლო (…) არ თვლის, რომ ინტერნეტ არქივში შემავალ სტატიაზე შესაბამისი კვალიფიკაციის დამატების მოთხოვნა, როდესაც გაზეთს ეცნობა, რომ ბეჭდვით პრესაში გამოქვყენებულ იმავე სტატიასთან დაკავშირებით აღძრულია ცილისწამების საქმე, წარმოადგენს არაპროპორციულ ჩარევას გამოხატვის თავისუფლებაში ”.

Times Newspapers Limited გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ (საქმეები№1 და №2), 2009  

Times Newspapers Limited გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, v. UK (№1 და №2), საჩივარი №3002/03 და 23676/03, 2009 წლის 10 მარტის გადაწყვეტილება

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლით დაცულ მედიის თავისუფლებაში არაპროპორციული ჩარევა, როდესაც სასამართლომ გაზეთს დააკისრა საკუთარ ინტერნეტ არქივებში გაფრთხილების გამოქვეყნება, იმის შესახებ, რომ ორ სტატიასთან დაკავშირებით მიმდინარეობდა სასამართლო დავა ცილისწამების საკითხზე და დაუშვებელი იყო მათი გავრცელება იურიდიული დეპარტამენტისთვის მიმართვის გარეშე.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-91706

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-1623

ინტერნეტ არქივებიდან სტატიის წაშლა შესაძლებელია წარმოადგენდეს გამოხატვის თავისუფლების ხელყოფას
“სასამართლო ხაზს უსვამს ვარშავის რეგიონული სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას, რომ განსახილველი სტატია გამოქვეყნებულ იქნა გაზეთის ბეჭდვურ ვერსიაში. აღნიშნულმა სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ სტატიის ამოღების ბრძანების გაცემა, თითქოს მას არასდროს უარსებია არ შედიოდა სასამართლოს უფლებამოსილებაში. სასამართლო თანხმდება, რომ სასამართლო ხელისუფლების როლს არ წარმოადგენს ისტორიის გადაწერის პროცესში მონაწილეობის მიღება საჯარო დომენიდან სტატიის ყველანაირი კვალის წაშლის მოთხოვნის გზით, რომელთან დაკავშირებითაც წარსულში სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე დადგენილ იქნა, რომ ის წარმოადგენდა დაუსაბუთებელ თავდასხმას ინდივიდთა რეპუტაციაზე. ამასთან, მოცემული საქმის შეფასებისთვის მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოების ლეგიტიმური ინტერესი ხელი მიუწვდებოდეს პრესის საჯარო ინტერნეტ არქივებზე დაცულია კონვენციის მე-10 მუხლით.
სასამართლო მიჩნევს, რომ მე-8 მუხლით დაცულ უფლებათა სავარაუდო დარღვევები აღდგენილ უნდა იქნეს ეროვნული კანონმდებლობით გათვალისწინებული შესაბამისი ზიანის ანაზღაურების ზომების გამოყენებით. აღნიშნულთან დაკავშირებით ვარშავის სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ სასურველი იქნებოდა ვებსაიტზე გამოქვეყნებულ სტატიაზე საზოგადოების ინფორმირების მიზნით კომენტარის დამატება სამოქალაქო დავის შედეგების შესახებ, რომელზეც სასამართლომ დაადგინა მოსარჩელის პირად უფლებათა დარღვევის ფაქტი. შესაბამისად სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ ეროვნულ სასამართლოებს გააზრებული ქონდათ ინტერნეტში საჯაროდ ხელმისაწვდომ სტატიათა მნიშვნელობა ინდივიდუალურ უფლებათა ეფექტური დაცვის მიზნებისთვის. ამასთან, სასამართლოებმა აჩვენეს, რომ მოსარჩელის უფლებათა და რეპუტაციის სრულად დასაცავად მათ გათვითცნობიერებული ჰქონდათ გაზეთის ვებსაიტზე სტატიასთან დაკავშირებით მიღებულ სასმართლო გადაწყვეტილებათა შესახებ სრული ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის მნიშვნელობა.”

Węgrzynowski და Smolczewski პოლონეთის წინააღმდეგ, 2013  

Węgrzynowski და Smolczewski პოლონეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №33846/07, 2013 წლის 16 ივლისის გადაწყვეტილება

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ეროვნული სასამართლოს უარი დაეკისრებინა გაზეთისთვის მისი ინტერნეტ არქივებიდან მოსარჩელის რეპუტაციის შემლახავი სტატიის წაშლის ვალდებულება, არ წარმოადგენდა პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევას, რადგან დაცული იყო ბალანსი მე-8 და მე-10 მუხლებით დაცულ სიკეთეებს შორის.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-122365

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

სიძულვილის ენა და ძალადობისკენ მოწოდება - არ არის დაცული სიტყვა
“(…)პრესის დარღვევებზე სასჯელის სახით თავისუფლების აღკვეთის დაკისრება მხოლოდ შეზღუდულ შემთხვევებში იქნება თანხვედრაში კონვენციის მე-10 მუხლით დაცულ ჟურნალისტურ გამოხატვის თავისუფლებასთან. კერძოდ როდესაც უხეშად დაირღვა სხვა ფუნდამენტური უფლებები, მაგალითად ისეთ შემთხვევებში როგორიც არის სიძულვილის ენა ან ძალადობისკენ მოწოდება .”

Fatullayev აზერბაიჯანის წინააღმდეგ, 2010  

Fatullayev აზერბაიჯანის წინააღმდეგ, საჩივარი №40984/07, 2010 წლის 22 აპრილის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე, გაზეთის რედაქტორი, გასამართლებულ იქნა მის მიერ გამოქვეყნებულ ორ სტატიასთან დაკავშირებით. იგი დამნაშავედ იქნა ცნობილი ცილისწამების, ტერორიზმის საფრთხის შექმნისა და ეთნიკური შუღლის წაქეზების გამო და სასჯელად შეეფარდა რვანახევარი წლით თავისუფლების აღკვეთა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-98401

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-984

“მოცემულ საქმეში სადავო კომენტარები, უზენაესი სასამართლოს შეფასების თანახმად, ძირითადად წარმოადგენდნენ სიძულვილის ენასა და პირდაპირ მოწოდებას ძალადობისკენ. შესაბამისად მათი კანონსაწინააღმდეგო ბუნების დასადგენად არ იყო აუცილებელი რაიმე სახის ლინგვისტური ან სამართლებრივი ანალიზის ჩატარება, რადგან კომენტარები იყო აშკარად კანონსაწინააღმდეგო.”

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ინტერნეტ სერვისების შუალედური პასუხიმგებლობა

ინტერნეტ აქტორთა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი როლი ჩამოყალიბებულ იქნა ინტერნეტ სერვისების ე.წ. შუამავლების მიერ, რომლებიც პირდაპირ არ ქმნიან ინტერნეტ კონტენტს თუმცა ახდენენ მის სხვადასხვა გზით დამუშავებას, რითიც ასრულებენ ონლაინ გამოქვეყნებული მასალის მოდარაჯის ფუნქციას.

არსებული ყველაზე პოპულარული ინტერნეტ სერვისები - როგორიც არის მაგალითად „Facebook“, „Google“, „Twitter“, „Instagram“ ან „Youtube“ - ყველა დაფუძნებულია ჰოსტინგსა და სხვა ინტერნეტ მომხმარებელთა მიერ (მომხმარებელთა მიერ გენერირებული კონტენტი) შექმნილი ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე, შესაბამისად მათ „ინტერნეტ შუამავლებს“ უწოდებენ”. .

თუმცა ინტერნეტ შუამავლების სპექტრი არის არა მერტო ძალზედ ფართო არამედ ასევე მუდმივად ცვალებადი – როგორც ინტერნეტ ბაზარზე აქტივობის ისე მოცულობისა და მათი სერვისების, ფუნქციების და ბიზნეს მოდელების თვალსაზრისით. მიუხედავად აღნიშნულისა არსებობს რამდენიმე ნიშა, სადაც ბაზარი დომინირებულია ერთი ან ორი დიდი მოთამაშის მიერ, აღნიშნული აძლევს მათ კომუნიკაციაზე კონტროლის დაწესების შესაძლებლობას, რაც წარმოადგენს დამატებით გამოწვევას ზოგადად ადამიანის უფლებებისა და განსაკუთრებით კი გამოხატვის თავისუფლებისთვის.

“სასამართლო თანხმდება, რომ საკუთარი დამახასიათებელი ნიშნების, ხელმისაწვდომობისა და რაც ყველაზე მთავარია პოტენციური გავლენის გათვალისწინებით „YouTube“ არის უნიკალური პლატფორმა და მოსარჩელისთვის არ იყო ხელმისაწვდომი სხვა ალტერნატივები.”

Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, 2015  

Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №48226/10 და 14227/11, 2015 წლის 1-ლი დეკემბრის გადაწყვეტილება

2008 წლის მარტს ანკარის სასამართლომ დაადგინა, რომ YouTube ვებსაიტის 10 ვებგვერდი ეწინააღმდეგებოდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხყოფის აკრძალვას და შესაბამისად გამოსცა გადაწყვეტილება ვებსაიტის სრული დაბლოკვის შესახებ. მოსარჩელეებმა, რომლებიც ვებსაიტის აქტიური მომხმარებლები იყვნენ გაასაჩივრეს გადაწყვეტილება. მათი საჩივარი არ იქნა დაკმაყოფილებული, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არ წარმოადგენდნენ მხარეებს საგამოძიებო პროცესში და შესაბამისად არ ქონდათ უფლებამოსილება გაესაჩივრებინათ დაბლოკვის გადაწყვეტილება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე მოსარჩელეები ასაბუთებდნენ, რომ წვდომის შეზღუდვა YouTube-ზე, პლატფორმა რომელსაც ისინი აქტიურად იყენებდნენ საკუთარი აკადემიური საქმიანობის, ხელყოფდა მათ უფლებას თავისუფლად მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და იდეები. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაბლოკვის გადაწყვეტილებამ ხელყო მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლება, დაცული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-159188

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ამასთან, ინტერნეტ შუამავლების მიერ მიღებულ იქნა პლატფორმის გამოყენების საკუთარი რეგულაციები - ცნობილი, როგორც წესები და პირობები (terms and conditions) - რომელიც მოიცავს კონტენტის შესახებ პოლიტიკას, მათ შორის მისი დაბლოკვისა თუ წაშლის პირობებს. განვლილი წლების განმავლობაში, აღნიშნული წესები გამუდმებით მოდიოდა წინააღმდეგობაში ინტერნეტ მომხმარებელთა ქმედებებთან, რომლებიც მოცემულ შუამავალთა ქმედებებს განიხილავდნენ, როგორც ცენზურას - აღნიშნული კი ბადებდა კითხვებს არსებული განკერძოებული სამართალდამცავი მოდელების შესახებ. 14

აღნიშნულის გათვალისწინებით სულ უფრო კომპლექსური ხდება ინტერნეტ შუამავალთა როლი და იგი შუაზე იხლიჩება არსებულ ბიზნეს მოდელებს, ადამიანის უფლებათა პატივისცემასა და სხვადასხვა იურისდიქციაში წარმოშობილ მრავალ კომპლექსურ საკითხზე აღძრულ საჩივრებს შორის.

მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს იურისპრუდენცია მოცემულ საკითხზე ჯერ კიდევ განვითარების საწყის ეტაპზეა (და ყველა დავა ფოკუსირებულია მხოლოდ კონკრეტულ გარემოებებზე - სხვა მომხმარებელთა მიერ ამა თუ იმ ვებსაიტზე გაკეთებულ კომენტარებზე), აუცილებელია აღინიშნოს ინტერნეტ 15 შუამავალთა შესახებ ევროსაბჭოს ექსპერტთა კომიტეტის საქმიანობა, რომლის ფარგლებშიც მომზადებულ იქნა სტანდარტული პირობები ინტერნეტ შუამავალთა, როლისა და პასუხისმგებლობების შესახებ, რომელიც მოიცავს კვლევას მონაცემთა ავტომატური დამუშავების ფარგლებში (კონკრეტულად ალგორითმები) ადამიანის უფლებათა განზომილებებისა და შესაძლო რეგულირების შედეგების შესახებ.

element cheieსაკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:

ონლაინ პლატფორმებს გამოხატვის თავისუფლებასთან მიმართებით ეკისრებათ ვალდებულებები და პასუხიმგებლობები, თუმცა მათი როლი განსხვავდება ტრადიციული გამომცემლებისგან
“მედიის ახალ ცნებასთან დაკავშირებით ევროპის საბჭოს მინისტრთა კომიტეტის ბოლოდროინდელი რეკომენდაციის თანახმად, აღნიშნულს ეწოდება „დიფერენცირებული და გრადაციული მიდგომა, რომლის თანახმადაც, ყველა ის აქტორი, რომლის სერვისებიც მედია, საშუამავლო ან დამხმარე საქმიანობის სფეროს განეკუთვნება, ექვემდებარება დაცვის შესაბამის ფორმას (დიფერენცირებული მიდგომა) და შესაბამის დონეს (გრადაციული მიდგომა) და ადამიანის უფლებათა კონვენციის მე-10მუხლისა და ევროპის საბჭოს მიერ შემუშავებული სხვა სტანდარტების თანახმად განსაზღვრულ პასუხისმგებლობას“. შესაბამისად, სასამართლო ასკვნის, რომ ინტერნეტის განსაკუთრებული ბუნებიდან გამომდინარე, ინტერნეტ სივრცეში არსებული საინფორმაციო პორტალის უფლება-მოვალეობები მესამე მხარის კონტენტთან დაკავშირებით, კონვენციის მე-10 მუხლის მიზნების შესაბამისად, შესაძლოა გარკვეულწილად განსხვავდებოდეს ტრადიციული გამომცემლის უფლება-მოვალეობებისაგან.”

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

გათვალისწინებულ უნდა იქნეს შუამავალთა კომერციული ბუნება და გავლენა საზოგადოებაზე/აუდიტორიაზე
“სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემული საქმე შეეხება კონვენციის მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრულ ინტერნეტ სივრცეში არსებულ საინფორმაციო პორტალთა „ვალდებულებებსა და პასუხისმგებლობებს“, როდესაც ისინი კომერციული მიზნებისთვის ქმნიან პლატფორმას მანამდე გამოქვეყნებულ კონტენტზე მომხმარებელთა კომენტარების განსათავსებლად, ხოლო ზოგიერთი მომხმარებელი, მათ შორი, ანონიმური მომხმარებელი ტოვებს აშკარად უკანონო კომენტარებს, რომელიც არღვევს სხვათა პირად უფლებებს და წარმოადგენს მათ წინააღმდეგ სიძულვილის ენასა და ძალადობის წაქეზებას. ​ სასამართლომ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ წინამდებარე საქმე უკავშირდება ინტერნეტ სივრცეში არსებულ მსხვილ კომერციულ საინფორმაციო პორტალს, რომელიც იმართება პროფესიონალთა მიერ, აქვეყნებს საკუთარ საინფორმაციო სტატიებს და მკითხველს ამ სტატიებზე კომენტარის განთავსების შესაძლებლობას სთავაზობს.

შესაბამისად, საქმე არ ეხება ინტერნეტ სივრცეში მოქმედ სხვა ფორუმებს, რომელთა საშუალებითაც შესაძლებელია მესამე მხარის კომენტარების გავრცელება, მაგალითად ინტერნეტის სადისკუსიო ფორუმები ან ბულეტინ-ბორდები, სადაც მომხმარებლები საკუთარ მოსაზრებას თავისუფლად გამოხატავენ ნებისმიერ თემაზე, ხოლო ფორუმის მმართველს მომხმარებელთა დისკუსიაში არანაირი წვლილი არ შეაქვს, ან სოციალური მედიის პლატფორმას, სადაც პლატფორმის პროვაიდერის მიერ არ ხდება რაიმე კონტენტის შეთავაზება და სადაც კონტენტის პროვაიდერი შესაძლებელია იყოს კერძო პირი, რომელიც ჰობის სახით მართავს საკუთარ ვებგვერდს ან ბლოგს”

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“მეორე აპლიკანტს წარმოადგენს დიდი მედიასაშუალების მესაკუთრე, რომელიც განხილულ უნდა იქნეს, როგორც კომერციული ინტერესის მატარებელი. პირველი აპლიკანტი არის ინტერნეტ სერვის პროვაიდერთა არასამთავრობო თვითრეგულირებადი ასოციაცია, რომელსაც არ გააჩნია კომერციული ინტერესები.”

MTE და Index.hu უნგრეთის წინააღმდეგ, 2016  

Magyar Tartalomszolgaltatok Egyesulete და Index.hu Zrt (“MTE”) უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №22947/13, 2016 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოცემულ საქმეში პირველი მოსარჩელე ინტერნეტ სერვისების მიმწოდებელთა თვითრეგულირებადი ორგანო, ხოლო მეორე მოსარჩელე კი ახალი ამბების ინტერნეტ პორტალის მესაკუთრე იყო. 2010 წლის თებერვალს, პირველმა მოსარჩელემ გამოაქვეყნა მოსაზრება უძრავი ქონების ორი სააგენტოს ვებ-გვერდების შესახებ. მოსაზრების სრული ტექსტი გამოქვეყნდა ასევე მეორე მოსარჩელის ინტერნეტ პორტალზე. გამოქვეყნებულმა მოსაზრებამ მიიზიდა მომხმარებელთა კომენტარები. რამდენიმე მათგანი კი უძრავი ქონების სააგენტოებს შეურაცხმყოფელი ფორმით მოიხსენიებდა. შედეგად, ვებ-გვერდების მესაკუთრე კომპანიამ სამოქალაქო საჩივრით მიმართა სასამართლოს რეპუტაციის შელახვის ფაქტზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელეებმა დაუყოვნებლივ წაშალეს მომხმარებელთა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მიუხედავად აღნიშნულისა ეროვნულმა სასამართლომ ცნო, რომ მათ ეკისრებოდათ ობიექტური პასუხიმგებლობა გამოქვეყნებულ მასალაზე და დააკისრა პროცედურული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება.

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა შეეფასებინა დაცულ იქნა თუ არა ბალანსი 10-ე მუხლით დაცულ აპლიკანტთა გამოხატვის თავისუფლებასა და მე-8 მუხლით დაცულ მოდავე კომპანიის რეპუტაციის ხელშეუხებლობას შორის. მომხმარებელთა კომენტარებში სიძულვილის ენისა თუ ფიზიკური ხელშეუხებლობის პირდაპირი მუქარის არარსებობის პირობებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა საკმარისი საფუძველი იმის დასადგენად, რომ მყისიერი რეაგირების ეფექტური პროცედურების არსებობის პირობებში, გაფრთხილებისა და კომენტარების წაშლის სისტემა მოცემულ საქმეში ვერ უზრუნველყოფდა მოდავე კომპანიის კომერციული რეპუტაციის ეფექტურ დაცვას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-160314

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სასამართლო განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს იმ ფაქტს, რომ ასოციაცია არის მცირე ზომის არა-მომგებიანი ასოციაცია, რომელიც არ არის ცნობილი ფართო საზოგადოებაში და შესაბამისად ნაკლებად სავარაუდო იყო, რომ ის მიიზიდავდა დიდი რაოდენობით კომენტარებს, ან რომ მოსარჩელის შესახებ კომენტარები ფართოდ გავრცელდებოდა.”

Pihl შვედეთის წინააღმდეგ, 2017  

Pihl შვედეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №74742/14, 2017 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავა წარმოიშვა მცირე არაკომერციული ორგანიზაციის ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ბლოგ-პოსტისა და კომენტარის ფაქტზე, რომლებიც ლახავდნენ ბატონი ფილის რეპუტაციას. ბატონი ფილისგან გაფრთხილების მიღების შემდეგ ორგანიზაციამ წაშალა სადავო ბლოგ-პოსტი და მისი კომენტარები, აღიარა მათი მცდარობა და ბოდიში მოიხადა ბატონი ფილის წინაშე. ბატონმა ფილმა ცილისწამების საქმეზე ორგანიზაციის წინააღმდეგ საჩივრით მიმართა სასამართლოს, თუმცა ეროვნული სასამართლოების მიერ მისი საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს წინაშე მისი საჩივარი ემყარებოდა არგუმენტს, რომ შვედური სასამართლოების უარის შედეგად დაეკისრებინათ ორგანიზაციისთვის პასუხისმგებლობა მესამე მხარეთა კომენტარების გამო (third-party content) შეილახა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით დაცული მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება. Delfi AS საქმეში ჩამოყალიბებული კრიტერიუმების გამოყენებით, მე-8 და მე-10 მუხლებს შორის ბალანსის შეფასების შემდეგ, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა საჩივარი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-172145

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ინტერნეტიდან წასაშლელი მასალის ბუნება
“მოცემულ საქმეში სადავო კომენტარები, უზენაესი სასამართლოს შეფასების თანახმად, ძირითადად წარმოადგენდა სიძულვილის ენასა და პირდაპირ მოწოდებას ძალადობისკენ. შესაბამისად მათი კანონსაწინააღმდეგო ბუნების დასადგენად არ იყო აუცილებელი, რაიმე სახის ლინგვისტური ან სამართლებრივი ანალიზის ჩატარება, რადგან კომენტარები იყო აშკარად კანონსაწინააღმდეგო.”

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“ამასთან, კომენტარებში გამოყენებული გამოთქმები იყო შეურაცხმყოფელი, ხოლო ერთ-ერთი მათგანი კი აშკარად ვულგარული. როგორც სასამართლოს მანამდე აქვს დადგენილი, ქმედება შესაძლებელია მოხვდეს გამოხატვის თავისუფლებით დაცულ სფეროს მიღმა, თუ ის წარმოადგენს წინასწარ განზრახულ ცილისწამებას, მაგალითად როდესაც შეურაცხმყოფელი კომენტარის ერთადერთი მიზანი დამცირებაა; თუმცა ვულგალური ფრაზების გამოყენება თავისთავად არ არის გადამწყვეტი შეურაცხმყოფელი განცხადების შეფასებისას. სასამართლოსთვის სტილი წარმოადგენს კომუნიკაციის ნაწილს, როგორც გამოხატვის ფორმა და შესაბამისად იგი დაცულია გამოხატვის შინაარსთან ერთად.
სასამართლოს აზრით, კომენტარებში გამოყენებული გამოხატვის ფორმები, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი მიეკუთვნებოდა დაბალ სტილს, არის მრავალ ინტერნეტ პორტალზე კომუნიკაციის ჩვეული ფორმა - გასათვალისწინებელი ფაქტორი, რომელიც ამცირებს გამოხატვისთვის მისანიჭებელი გავლენის მნიშვნელობას.”

MTE და Index.hu უნგრეთის წინააღმდეგ, 2016  

Magyar Tartalomszolgaltatok Egyesulete და Index.hu Zrt (“MTE”) უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №22947/13, 2016 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოცემულ საქმეში პირველი მოსარჩელე ინტერნეტ სერვისების მიმწოდებელთა თვითრეგულირებადი ორგანო, ხოლო მეორე მოსარჩელე კი ახალი ამბების ინტერნეტ პორტალის მესაკუთრე იყო. 2010 წლის თებერვალს, პირველმა მოსარჩელემ გამოაქვეყნა მოსაზრება უძრავი ქონების ორი სააგენტოს ვებ-გვერდების შესახებ. მოსაზრების სრული ტექსტი გამოქვეყნდა ასევე მეორე მოსარჩელის ინტერნეტ პორტალზე. გამოქვეყნებულმა მოსაზრებამ მიიზიდა მომხმარებელთა კომენტარები. რამდენიმე მათგანი კი უძრავი ქონების სააგენტოებს შეურაცხმყოფელი ფორმით მოიხსენიებდა. შედეგად, ვებ-გვერდების მესაკუთრე კომპანიამ სამოქალაქო საჩივრით მიმართა სასამართლოს რეპუტაციის შელახვის ფაქტზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელეებმა დაუყოვნებლივ წაშალეს მომხმარებელთა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მიუხედავად აღნიშნულისა ეროვნულმა სასამართლომ ცნო, რომ მათ ეკისრებოდათ ობიექტური პასუხიმგებლობა გამოქვეყნებულ მასალაზე და დააკისრა პროცედურული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება.

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა შეეფასებინა დაცულ იქნა თუ არა ბალანსი 10-ე მუხლით დაცულ აპლიკანტთა გამოხატვის თავისუფლებასა და მე-8 მუხლით დაცულ მოდავე კომპანიის რეპუტაციის ხელშეუხებლობას შორის. მომხმარებელთა კომენტარებში სიძულვილის ენისა თუ ფიზიკური ხელშეუხებლობის პირდაპირი მუქარის არარსებობის პირობებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა საკმარისი საფუძველი იმის დასადგენად, რომ მყისიერი რეაგირების ეფექტური პროცედურების არსებობის პირობებში, გაფრთხილებისა და კომენტარების წაშლის სისტემა მოცემულ საქმეში ვერ უზრუნველყოფდა მოდავე კომპანიის კომერციული რეპუტაციის ეფექტურ დაცვას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-160314

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სასამართლოს მიაჩნია, რომ კომენტარები, მიუხედავად მათი შეურაცხმყოფელი ხასიათისა, ნამდვილად არ წამოადგენდნენ სიძულვილის ენას თუ ძალადობისკენ მოწოდებას”.

Pihl შვედეთის წინააღმდეგ, 2017  

Pihl შვედეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №74742/14, 2017 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავა წარმოიშვა მცირე არაკომერციული ორგანიზაციის ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ბლოგ-პოსტისა და კომენტარის ფაქტზე, რომლებიც ლახავდნენ ბატონი ფილის რეპუტაციას. ბატონი ფილისგან გაფრთხილების მიღების შემდეგ ორგანიზაციამ წაშალა სადავო ბლოგ-პოსტი და მისი კომენტარები, აღიარა მათი მცდარობა და ბოდიში მოიხადა ბატონი ფილის წინაშე. ბატონმა ფილმა ცილისწამების საქმეზე ორგანიზაციის წინააღმდეგ საჩივრით მიმართა სასამართლოს, თუმცა ეროვნული სასამართლოების მიერ მისი საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს წინაშე მისი საჩივარი ემყარებოდა არგუმენტს, რომ შვედური სასამართლოების უარის შედეგად დაეკისრებინათ ორგანიზაციისთვის პასუხისმგებლობა მესამე მხარეთა კომენტარების გამო (third-party content) შეილახა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით დაცული მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება. Delfi AS საქმეში ჩამოყალიბებული კრიტერიუმების გამოყენებით, მე-8 და მე-10 მუხლებს შორის ბალანსის შეფასების შემდეგ, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა საჩივარი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-172145

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

კრიტერიუმები, რომლებიც უნდა იქნეს გათვალისწინებული გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებით ინტერნეტ შუამავალთა პასუხიმგებლობის განსაზღვრისთვის

ა. კომენტარების კონტექსტი
“სასამართლო თვლის, რომ უზენაესი სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა მიჩნეული, რომ მოსარჩელე კომპანიის მონაწილეობა Delfi-ის ახალი ამბების პორტალზე გამოქვეყნებულ საინფორმაციო სტატიებთან დაკავშირებით განთავსებული კომენტარების გასაჯაროებაში სცდებოდა პასიური, ჭეშმარიტად ტექნიკური სერვისის მიმწოდებლის როლს.”

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სასამართლო თვლის, რომ მოცემული მუხლის ფარგლებში განსახილველი კომენტარები შესაძლებელია ხვდებოდეს საჯარო ინტერესის ფარგლებში. ამასთან, აღნიშნულის საპირისპიროდ, მოცემული სტატია არ უნდა იქნეს განხილული, როგორც ფაქტობრივი საფუძვლის არმქონე ან დაუსაბუთებლად შეურაცხმყოფელი კომენტარების შემცველი.”

MTE და Index.hu უნგრეთის წინააღმდეგ, 2016  

Magyar Tartalomszolgaltatok Egyesulete და Index.hu Zrt (“MTE”) უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №22947/13, 2016 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოცემულ საქმეში პირველი მოსარჩელე ინტერნეტ სერვისების მიმწოდებელთა თვითრეგულირებადი ორგანო, ხოლო მეორე მოსარჩელე კი ახალი ამბების ინტერნეტ პორტალის მესაკუთრე იყო. 2010 წლის თებერვალს, პირველმა მოსარჩელემ გამოაქვეყნა მოსაზრება უძრავი ქონების ორი სააგენტოს ვებ-გვერდების შესახებ. მოსაზრების სრული ტექსტი გამოქვეყნდა ასევე მეორე მოსარჩელის ინტერნეტ პორტალზე. გამოქვეყნებულმა მოსაზრებამ მიიზიდა მომხმარებელთა კომენტარები. რამდენიმე მათგანი კი უძრავი ქონების სააგენტოებს შეურაცხმყოფელი ფორმით მოიხსენიებდა. შედეგად, ვებ-გვერდების მესაკუთრე კომპანიამ სამოქალაქო საჩივრით მიმართა სასამართლოს რეპუტაციის შელახვის ფაქტზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელეებმა დაუყოვნებლივ წაშალეს მომხმარებელთა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მიუხედავად აღნიშნულისა ეროვნულმა სასამართლომ ცნო, რომ მათ ეკისრებოდათ ობიექტური პასუხიმგებლობა გამოქვეყნებულ მასალაზე და დააკისრა პროცედურული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება.

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა შეეფასებინა დაცულ იქნა თუ არა ბალანსი 10-ე მუხლით დაცულ აპლიკანტთა გამოხატვის თავისუფლებასა და მე-8 მუხლით დაცულ მოდავე კომპანიის რეპუტაციის ხელშეუხებლობას შორის. მომხმარებელთა კომენტარებში სიძულვილის ენისა თუ ფიზიკური ხელშეუხებლობის პირდაპირი მუქარის არარსებობის პირობებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა საკმარისი საფუძველი იმის დასადგენად, რომ მყისიერი რეაგირების ეფექტური პროცედურების არსებობის პირობებში, გაფრთხილებისა და კომენტარების წაშლის სისტემა მოცემულ საქმეში ვერ უზრუნველყოფდა მოდავე კომპანიის კომერციული რეპუტაციის ეფექტურ დაცვას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-160314

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სასამართლოს დაკვირვებით მოსარჩელის შესახებ კომენტარები არ ეხებოდა მის პოლიტიკურ შეხედულებებს და არ იყო კავშირში ბლოგ-პოსტის შინაარსთან. შესაბამისად ისინი ძნელად თუ იქნებოდა წინასწარ განჭვრეტილი ასოციაციის მიერ.”

Pihl შვედეთის წინააღმდეგ, 2017  

Pihl შვედეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №74742/14, 2017 წლის 7 თებერვლის გადაწყვეტილება

დავა წარმოიშვა მცირე არაკომერციული ორგანიზაციის ვებ-გვერდზე გამოქვეყნებული ბლოგ-პოსტისა და კომენტარის ფაქტზე, რომლებიც ლახავდნენ ბატონი ფილის რეპუტაციას. ბატონი ფილისგან გაფრთხილების მიღების შემდეგ ორგანიზაციამ წაშალა სადავო ბლოგ-პოსტი და მისი კომენტარები, აღიარა მათი მცდარობა და ბოდიში მოიხადა ბატონი ფილის წინაშე. ბატონმა ფილმა ცილისწამების საქმეზე ორგანიზაციის წინააღმდეგ საჩივრით მიმართა სასამართლოს, თუმცა ეროვნული სასამართლოების მიერ მისი საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს წინაშე მისი საჩივარი ემყარებოდა არგუმენტს, რომ შვედური სასამართლოების უარის შედეგად დაეკისრებინათ ორგანიზაციისთვის პასუხისმგებლობა მესამე მხარეთა კომენტარების გამო (third-party content) შეილახა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით დაცული მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება. Delfi AS საქმეში ჩამოყალიბებული კრიტერიუმების გამოყენებით, მე-8 და მე-10 მუხლებს შორის ბალანსის შეფასების შემდეგ, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა საჩივარი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-172145

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ბ. ცილისმწამებლური კომენტარების თავიდან აცილების ან წაშლის მიზნით მოსარჩელე კომპანიის მიერ მიღებული ზომები
“სწრაფი რეაგირების ეფექტური პროცედურების არსებობის შემთხვევაში, სასამართლოს აზრით აღნიშნული სისტემა (გაფრთხილებისა და ამოღების პროცედურა) შესაფერისი მექანიზმი იქნებოდა ყველა ჩართული მხარის უფლებებისა და ინტერესების დასაბალანსებლად. თუმცა, წინამდებარე საქმის მსგავს შემთხვევებში, სადაც მესამე მხარის (მომხმარებლის) მიერ განთავსებული კომენტარები არის სიძულვილის ენისა და პიროვნების ფიზიკური ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ პირდაპირი მუქარის შემცველი, (...) სასამართლოს მიაჩნია, რომ სხვებისა და ზოგადად, საზოგადოების ინტერესები და უფლებები ხელმომწერ სახელმწიფოებს ანიჭებს კონვენციის მე-10 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევის გარეშე ინტერნეტ სივრცეში მოქმედ საინფორმაციო პორტალებზე პასუხისმგებლობის დაკისრების უფლებამოსილებას, იმ შემთხვევაში, თუ პორტალი არ განახორციელებს ღონისძიებებს აშკარად უკანონო კომენტარების დაუყოვნებლივ წასაშლელად, მაშინაც კი თუ სახეზე არ არის სავარაუდო დაზარალებულის ან მესამე მხარის შეტყობინება.”

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

გ. კომენტართა ავტორის პასუხისმგებლობა, როგორც შუამავალთა პასუხისმგებლობის ალტერნატივა; ანონიმურობა უნდა იყოს დაცული
“რაც შეეხება საინფორმაციო პორტალის ნაცვლად პასუხისმგებლობის კომენტარების ავტორებზე დაკისრების ალტერნატივას, სასამართლო ითვალისწინებს ინტერნეტ მომხმარებელთა ინტერესს არ გაახმაურონ საკუთარი ვინაობა. ანონიმურობა დიდი ხანია წარმოადგენს რეპრესალიებისა და არასასურველი ყურადღების თავიდან აცილების საშუალებას და როგორც ასეთი, მას წვლილი შეაქვს იდეებისა და ინფორმაციის თავისუფალი გავრცელების პროცესში, განსაკუთრებით ინტერნეტ სივრცეში.

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

დ. ეროვნული სამართალწარმოების თანმდევი შედეგები მოსარჩელე კომპანიისთვის
“სასამართლო აგრეთვე აღნიშნავს, რომ მისი დაკვირვებით მოსარჩელე კომპანიას, ეროვნული სამართალწარმოების შედეგად, არ დაკისრებია ბიზნეს მოდელის შეცვლის ვალდებულება. არსებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით, Delfi-ის საინფორმაციო პორტალი რჩება ესტონეთის ერთ-ერთ წამყვან ინტერნეტ გამოცემად და წარმოადგენს მნიშვნელოვან წილად ყველაზე პოპულარულ პორტალს კომენტარების განთავსებისთვის, რომელთა რაოდენობაც მუდმივად მზრდია. რეგისტრირებულ მომხმარებელთა კომენტარებთან ერთად, რომლებიც გასაცნობად პირველად არის ხელმისაწვდომი, ახლა უკვე არსებობს ანონიმური კომენტარების დატოვების შესაძლებლობაც, რომელთა რაოდენობაც კვლავ ჭარბობს. შესაბამისად მოსარჩელე კომპანიამ პორტალზე განთავსებული კომენტარების შემდგომი მოდერაციის მიზნით შექმნა მოდერატორთა ჯგუფი. აღნიშნული ვითარების გათვალისწინებით, სასამართლო ვერ დაასკვნის, რომ მოსარჩელის გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევა იყო არაპროპორციული.

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Delfi AS ესტონეთის წინააღმდეგ (დიდი პალატა), საჩივარი №64569/09, 2015 წლის 16 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე კომპანია ოყო ერთ-ერთი უდიდესი ახალი ამბების პორტალის მესაკუთრე ესტონეთში. 2006 წელს, პორტალზე საბორნე კომპანიის შესახებ სტატიის გამოქვეყნების შემდგომ, სტატიაზე დატოვებულ იქნა კომპანიის დირექტორის შეურაცხმყოფელი და მუქარის შემცველი რამდენიმე კომენტარი. Delfi AS-მა, კომპანიის დირექტორის იურისტთა მოთხოვნის საფუძველზე გამოქვეყნებიდან 6 კვირის შემდეგ წაშალა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მოსარჩელე კომპანიის წინააღმდეგ დაიწყო სასამართლო პროცესები ცილისწამების საკითხზე. შედეგად კომპანიას დაეკისრა 320 ევროს გადახდა ზიანის ანაზღაურების მიზნით. “გამოხატვის უფლებით სარგებლობისას ინტერნეტის გამოყენების მნიშვნელობაზე” საუბრისას, სასამართლომ აღნიშნა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის დარღვევა და ხაზი გაუსვა რომ “ცილისმწამებლური ან სხვა სახის კანონსაწინააღმდეგო განცხადებების გაკეთების შემთხვევებში მნიშვნელოვანი იყო კონკრეტულ პირებზე პასუხისმგებლობის დაკისრება, რადგან აღნიშნული წარმოადგენს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებას”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-155105

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სასამართლო მიიჩნევს, რომ აპლიკანტზე შესაძლო შედეგების განსაზღვრისას გადამწყვეტი შეკითხვა არის არა გადასახდელი ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების არარსებობა, არამედ ის თუ როგორ უნდა დაეკისროთ ინტერნეტ პორტალებს, მსგავსად მოსარჩელისა პასუხისმგებლობა მესამე მხარეთა მიერ დატოვებულ კომენტარებზე. მსგავსმა პასუხისმგებლობამ შესაძლებელია იქონიოს წინასწარ განჭვრეტადი უარყოფითი გავლენა ინტერნეტ პორტალის კომენტართა გარემოზე, მაგალითად წააქეზოს ისინი სრულად გააუქმონ კომენტარებისთვის განკუთვნილი სივრცე. სასამართლოს შეხედულებით, აღნიშნულს შესაძლებელია პირდაპირ ან ირიბად ქონდეს შემაკავებელი ეფექტი გამოხატვის თავისუფლებაზე ინტერნეტში. აღნიშნული ეფექტი განსაკუთრებით გადამწყვეტი შეიძლება იყოს არა-კომერციული ვებსაიტებისთვის, როგორიც არის პირველი აპლიკანტი.

MTE და Index.hu უნგრეთის წინააღმდეგ, 2016  

Magyar Tartalomszolgaltatok Egyesulete და Index.hu Zrt (“MTE”) უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №22947/13, 2016 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოცემულ საქმეში პირველი მოსარჩელე ინტერნეტ სერვისების მიმწოდებელთა თვითრეგულირებადი ორგანო, ხოლო მეორე მოსარჩელე კი ახალი ამბების ინტერნეტ პორტალის მესაკუთრე იყო. 2010 წლის თებერვალს, პირველმა მოსარჩელემ გამოაქვეყნა მოსაზრება უძრავი ქონების ორი სააგენტოს ვებ-გვერდების შესახებ. მოსაზრების სრული ტექსტი გამოქვეყნდა ასევე მეორე მოსარჩელის ინტერნეტ პორტალზე. გამოქვეყნებულმა მოსაზრებამ მიიზიდა მომხმარებელთა კომენტარები. რამდენიმე მათგანი კი უძრავი ქონების სააგენტოებს შეურაცხმყოფელი ფორმით მოიხსენიებდა. შედეგად, ვებ-გვერდების მესაკუთრე კომპანიამ სამოქალაქო საჩივრით მიმართა სასამართლოს რეპუტაციის შელახვის ფაქტზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელეებმა დაუყოვნებლივ წაშალეს მომხმარებელთა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მიუხედავად აღნიშნულისა ეროვნულმა სასამართლომ ცნო, რომ მათ ეკისრებოდათ ობიექტური პასუხიმგებლობა გამოქვეყნებულ მასალაზე და დააკისრა პროცედურული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება.

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა შეეფასებინა დაცულ იქნა თუ არა ბალანსი 10-ე მუხლით დაცულ აპლიკანტთა გამოხატვის თავისუფლებასა და მე-8 მუხლით დაცულ მოდავე კომპანიის რეპუტაციის ხელშეუხებლობას შორის. მომხმარებელთა კომენტარებში სიძულვილის ენისა თუ ფიზიკური ხელშეუხებლობის პირდაპირი მუქარის არარსებობის პირობებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა საკმარისი საფუძველი იმის დასადგენად, რომ მყისიერი რეაგირების ეფექტური პროცედურების არსებობის პირობებში, გაფრთხილებისა და კომენტარების წაშლის სისტემა მოცემულ საქმეში ვერ უზრუნველყოფდა მოდავე კომპანიის კომერციული რეპუტაციის ეფექტურ დაცვას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-160314

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნა დამატებით რამდენიმე გადაწყვეტილება, რომლებიც ძირითადად ფოკუსირებულია იმის განსაზღვრაზე, თუ რამდენად ხვდება სხვადასხვა სერვისი ევროკავშირის 2000/31/EC დირექტივის მე-12 - მე-14 მუხლებით განსაზღვრული შუალედური პასუხისმგებლობის ცნების ქვეშ.

ინფორმაციის თავისუფლება

ინფორმაციის თავისუფლება არის გამოხატვის თავისუფლების ნაწილი, როგორც შესაბამისი ინფორმაციის მიღების უფლება, რომელიც გვაძლევს შესაძლებლობას ჩამოვაყალიბოთ მოსაზრებები და იდეები კონკრეტულ საკითხებთან დაკავშირებით.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლი

გამოხატვის თავისუფლება


...ეს უფლება მოიცავს პირის თავისუფლებას ... მიიღოს ან გაავრცელოს ინფორმაცია თუ მოსაზრებები საჯარო ხელისუფლების ჩაურევლად და სახელმწიფო საზღვრების მიუხედავად.

საჯარო ინტერესის მატარებელ ინფორმაციაზე წვდომა (რომელიც შესაძლებლობას აძლევს მოქალაქეებს ინფორმირებულნი იყვნენ სახელმწიფო ორგანოთა საქმიანობის შესახებ) არის ინფორმაციის თავისუფლების მცირე, თუმცა ძალზედ მნიშვნელოვანი ნაწილი. იგი მიჩნეულია მოქალაქეთა მიერ სახელმწიფოს ქმედებების შესახებ ინფორმაციის მიღების საშუალებად და შესაბამისად დემოკრატიის შენარჩუნების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინაპირობა.

ინფორმაციის თავისუფლება, როგორც ადამიანის უფლება ისევე, როგორც საჯარო ინტერესის მატარებელ ინფორმაციაზე წვდომის ზოგადი უფლება ინდივიდებისა და სხვადასხვა სახის ორგანიზაციებისთვის, მოცემულია რამდენიმე ევროპულ კონსტიტუციაში.

არსებობს ასევე სპეციალური კანონები, რომლებიც ადგენენ საჯარო ინტერესის მატარებლ ინფორმაციაზე წვდომის წესებსა და საჯარო დაწესებულებათა ვალდებულებებს ხელმისაწვდომი გახადონ ასეთი ინფორმაცია, იმ შემთხვევაშიც კი როდესაც სახეზე არ არის მოქალაქის თუ სხვა დაინტერესებული პირის მოთხოვნა. აღნიშნული კანონები მოიცავს საჯარო ინტერესის მატარებელი ინფორმაციის ცნებასა და ჩამონათვალს, საჯარო დაწესებულებებს, რომლებზეც ვრცელდება აღნიშნული ვალდებულება და ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვის შემთხვევაში დარღვეულ უფლებათა აღდგენის გზებს.

საკუთარ პრაქტიკაში ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ჩამოაყალიბა ოთხ-ეტაპიანი კრიტერიუმები იმის დასადგენად ხვდება თუ არა კონვენციის მე-10 მუხლის მოქმედების ფარგლებში სახელმწიფო მფლობელობაში არსებული ინფორმაციის გაცემაზე უარი (დეტალურად იხილეთ ქვემოთ).

ამასთან, სასამართლომ დაადგინა, რომ ეროვნულმა ხელისუფლებებმა არ უნდა დაუკარგონ საზოგადოებას უფლებით სარგებლობის მოტივაცია საჯარო ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვის გზით, კონკრეტულად კი „თვითნებური შეზღუდვების დაწესებით, რომლებმაც შესაძლებელია მიიღონ არაპირდაპირი ცენზურის სახე თუ სახელმწიფო ორგანოები დააწესებენ შეზღუდვებს ინფორმაციის მიღებაზე.“ (TASZ უნგრეთის წინააღმდეგ, 2009). მსგავსი შემთხვევა შესაძლებელია სახეზე იყოს სადაზვერვო სამსახურებთან მიმართებით. სასამართლოს მოსაზრებით ისინი შესაძლებელია ისევე იყვნენ შეზღუდული საჯარო ინფორმაციაზე ხელმისაწვდომობის მარეგულირებელი რეგულაციებით, როგორც ნებისმიერი სხვა საჯარო დაწესებულება (საქმე Youth Initiative for Human Rights სერბეთის წინააღმდეგ, 2013). ამასთან სასამართლომ ინფორმაციაზე წვდომის სხვადასხვა დაცულ გზებს შორის მოიცვა ინტერნეტიც.

element cheieსაკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:


ინფორმაციის მიღების თავისუფლების განსაზღვრა

“(…) ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების უფლება პირდაპირ წარმოდგენს კონვენციის მე-10 მუხლით დაცული გამოხატვის თავისუფლების ნაწილს. აღნიშნული უფლება ძირითადად უკრძალავს ხელისუფლებას შეუზღუდოს პირს ინფორმაციის მიღების უფლება, როდესაც სხვებს აქვთ ან შესაძლებელია ქონდეთ მისთვის აღნიშნული ინფორმაციის გაზიარების სურვილი.

TASZ უნგრეთის წინააღმდეგ, 2009, ციტირება საქმიდან Leander შვედეთის წინააღმდეგ, 1987  

Társaság a Szabadságjogokért უნგრეთის წინააღმდეგ ("TASZ უნგრეთის წინააღმდეგ“), საჩივარი №37374/05, 2009 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება

საქმეზე TASZ (უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება) უნგრეთის წინააღმდეგ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა განესაზღვრა უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა წარმოადგენდა თუ არა კონვენციის მე-10 მუხლით დაცული ინფორმაციის თავისუფლების ხელყოფას.

ინფორმაციას, რომელსაც უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება ითხოვდა, წარმოადგენდა პარლამენტის წევრის მიერ საკონსტიტუციო სასამართლოში წარდგენილი საჩივარი (სისხლის სამართლის კოდექსში ნარკოტიკული დანაშაულის მარეგულირებელ ზოგიერთ ნორმათა საკონსტიტუციო გადახედვის შესახებ). უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება აღნიშნული ინფორმაციით დაინტერესდა იქიდან გამომდინარე, რომ მისი საქმიანობის ერთ-ერთ სფეროს სწორედ ნარკო-პოლიტიკა წარმოადგენდა. საკონსტიტუციო სასამართლომ უარი თქვა აღნიშნული ინფორმაციის პარლამენტის წევრთან შეთანხმების გარეშე გაცემაზე და განმარტა, რომ საკონსტიტუციო საჩივრები ვერ იქნებოდა ხელმისაწვდომი მესამე პირებისთვის ავტორის თანხმობის გარეშე. უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანებამ საჩივრით მიმართა ეროვნულ სასამართლოებს, თუმცა მათ არ დააკმაყოფილეს გაერთიანების მოთხოვნა, იმ მოტივით, რომ პარლამენტის წევრის საჩივარი შეიცავდა ზოგიერთ პერსონალურ მონაცემს და მისი გაცემა ავტორის თანხმობის გარეშე იყო დაუშვებელი. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანების სასარგებლოდ მიიღო და დაადგინა კონვეციის მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-92171

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

სახელმწიფოს მიერ მოთხოვნილი ინფორმაციის გაცემაზე უარის თქმის შემთხვევაში გამოხატვის თავისუფლების დარღვევის განსაზღვრის ოთხ ეტაპიანი კრიტერიუმები

ა) ინფორმაციის მოთხოვნის მიზანი (საჯარო დებატის ხელშეწყობა)

“(…) სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა იმაზე ინფორმაციის შეგროვება იყო თუ არა შესაბამისი მოსამზადებელი ეტაპი ჟურნალისტური თუ სხვა აქტივობის ფარგლებში, რომელიც ქმნიდა სივრცეს დებატისთვის ან წარმოადგენდა საჯარო დებატის მნიშვნელოვან ელემენტს (...). სასამართლოს აზრით, ინფორმაციისადმი დაშვება ჩაითვლებოდა აუცილებლად, თუ დადგინდებოდა, რომ მის გაცემაზე უარი დააბრკოლებდა ან ზიანს მიაყენებდა ინდივიდის მიერ გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობას (...), მათ შორის “ინფორმაციისა და იდეების თავისუფლად მიღებასა და გავრცელებას”, რომელიც თანხვედრაში იქნებოდა მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტით განსაზღვრულ „ვალდებულებებთან და პასუხისმგებლობებთან.”

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2016  

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №18030/11, 2016 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავა დაიწყო ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტის მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე, მას შემდეგ რაც ეროვნულმა ხელისუფლებამ უარი განაცხადა პოლიციის ორი სამმართველოს მიერ დანიშნულ სახელმწიფო დამცველთა შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაირღვა მოსარჩელე არასამთავრობო ორგანიზაციის გამოხატვის თავისუფლება და ჩამოაყალიბა ოთხსაფეხუარიანი კრიტერიუმები, იმის დასადგენად ხვდება თუ არა სახელმწიფოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა კონვენციის მე-10 მუხლის მოქმედების სფეროში.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-167828

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ბ) მოთხოვნილი ინფორმაციის ბუნება (უნდა არსებობდეს საჯარო ინტერესი ინფორმაციისადმი)

“სასამართლო თვლის, რომ მოთხოვნილი ინფორმაცია, მონაცემები ან დოკუმენტები ზოგადად უნდა აკმაყოფილებდეს საჯარო ინტერესის ტესტს იმისთვის, რომ კონვენციის თანახმად გაამართლოს ინფორმაციის გაცემა. ასეთი საჭიროება შესაძლებელია არსებობდეს, inter alia მაშინ, როდესაც ინფორმაციის გაცემა ხელს უწობს საჯარო მმართველობის პროცესის გამჭვირვალობას ან ზოგადად საზოგადოების დაინტერესების სფეროში შემავალი საკითხის ღიაობას და შესაბამისად საშუალებას აძლევს ფართო საზოგადოებას ჩაერთოს საჯარო მმართველობის პროცესში.


სასამართლომ ხაზი გაუსვა, რომ განმარტება იმისა, თუ რა წარმოადგენს საჯარო ინტერესის შემცველ ინფორმაციას დამოკიდებულია ყოველი კონკრეტული დავის გარემოებებზე. საჯარო ინტერესი მიემართება ისეთ შემთხვევებს, რომლებიც საკმარისად მნიშვნელოვან გავლენას ახდენენ საზოგადოებაზე იმისთვის, რომ გაჩნდეს ლეგიტიმური ინტერესი მის მიმართ, რომელიც იპყრობს ყურადღებას ან რომელიც საზოგადოების წუხილის საგანს წარმოადგენს, განსაკუთრებით ისეთ შემთხვევებში, როდესაც ის გავლენას ახდენს საზოგადოების კეთილდღეობაზე ან მოსახლეობის სიცოცხლეზე. აღნიშნული ასევე ეხება საკითხებს, რომლებსაც შესწევთ მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობის წარმოშობის უნარი, რომლებიც მოიცავს მნიშვნელოვან სოციალურ საკითხს ან ეხება პრობლემას, რომლის შესახებაც საზოგადოებას ექნებოდა ინფორმაციის მიღების ინტერესი. საჯარო ინტერესი არ უნდა იქნეს გათანაბრებული საზოგადოების წყურვილთან მიიღოს სხვათა პირადი ცხოვრების შესახებ ინფორმაცია ან აუდიტორიის სენსაციის ან ვუაიერიზმის სურვილთან. იმისთვის, რომ დადგინდეს გამოცემა ეხება თუ არა საზოგადო მნიშვნელობის საკითხს, აუცილებელია სრული მასალის შეფასება, მისი გამოქვეყნების კონტექსტის გათვალისწინებით.“

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2016  

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №18030/11, 2016 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავა დაიწყო ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტის მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე, მას შემდეგ რაც ეროვნულმა ხელისუფლებამ უარი განაცხადა პოლიციის ორი სამმართველოს მიერ დანიშნულ სახელმწიფო დამცველთა შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაირღვა მოსარჩელე არასამთავრობო ორგანიზაციის გამოხატვის თავისუფლება და ჩამოაყალიბა ოთხსაფეხუარიანი კრიტერიუმები, იმის დასადგენად ხვდება თუ არა სახელმწიფოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა კონვენციის მე-10 მუხლის მოქმედების სფეროში.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-167828

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

გ) მოსარჩელის როლი (საზოგადოებრივი „მეთვალყურე ძაღლები“ - ბლოგერებისა და მედია მომხმარებელთა ჩათვლით):

“(…) იმის დასადგენად მოპასუხე სახელმწიფოს მიერ კონკრეტულ დოკუმენტებზე წვდომის შეზღუდვით დარღვეულ იქნა თუ არა მოსარჩელის უფლება დაცული კონვენციის მე-10 მუხლით, სასამართლო განვლილ პერიოდში განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებდა მოსარჩელის, როგორც ჟურნალისტის (...), საზოგადოებრივი „მეთვალყურე ძაღლის“ ან არასამთავრობო ორგანიზაციის როლს, რომელთა აქტივობები დაკავშირებულია საჯარო ინტერესის საკითხებთან (...).


მიუხედავად იმისა, რომ მე-10 მუხლის იცავს გამოხატვის თავისუფლებას “ყველასათვის”, სასამართლო პრაქტიკით აღიარებულია პრესის განსაკუთრებული როლი, რომელსაც ის დემოკრატიულ საზოგადოებაში ასრულებს (…).”

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2016  

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №18030/11, 2016 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავა დაიწყო ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტის მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე, მას შემდეგ რაც ეროვნულმა ხელისუფლებამ უარი განაცხადა პოლიციის ორი სამმართველოს მიერ დანიშნულ სახელმწიფო დამცველთა შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაირღვა მოსარჩელე არასამთავრობო ორგანიზაციის გამოხატვის თავისუფლება და ჩამოაყალიბა ოთხსაფეხუარიანი კრიტერიუმები, იმის დასადგენად ხვდება თუ არა სახელმწიფოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა კონვენციის მე-10 მუხლის მოქმედების სფეროში.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-167828

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“პრესის ფუნქცია მოიცავს საჯარო დებატის ფორუმის შექმნას. მიუხედავად აღნიშნულისა, ამ ფუნქციის განხორციელება არ არის შეზღუდული მხოლოდ პრესისა თუ პროფესიონალი ჟურნალისტებისთვის. მოცემულ საქმეში, საჯარო დებატის ფორუმის შემქნის მოსამზადებელი სამუშაოები განხორცილებულ იქნა არასამთავრობო ორგანიზაციის მიერ. შესაბამისად შესაძლებელია ითქვას, რომ მოსარჩელის ქმედებები ინფორმირებული საჯარო დებატის მნიშვნელოვანი შემადგენელი ნაწილი იყო. სასამართლომ არაერთხელ აღიარა სამოქალაქო საზოგადოების მნიშვნელოვანი წვლილი საზოგადოებრივი საკითხების განხილვის პროცესში(…).

TASZ უნგრეთის წინააღმდეგ, 2009  

Társaság a Szabadságjogokért უნგრეთის წინააღმდეგ ("TASZ უნგრეთის წინააღმდეგ“), საჩივარი №37374/05, 2009 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება

საქმეზე TASZ (უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება) უნგრეთის წინააღმდეგ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა განესაზღვრა უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა წარმოადგენდა თუ არა კონვენციის მე-10 მუხლით დაცული ინფორმაციის თავისუფლების ხელყოფას.

ინფორმაციას, რომელსაც უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება ითხოვდა, წარმოადგენდა პარლამენტის წევრის მიერ საკონსტიტუციო სასამართლოში წარდგენილი საჩივარი (სისხლის სამართლის კოდექსში ნარკოტიკული დანაშაულის მარეგულირებელ ზოგიერთ ნორმათა საკონსტიტუციო გადახედვის შესახებ). უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება აღნიშნული ინფორმაციით დაინტერესდა იქიდან გამომდინარე, რომ მისი საქმიანობის ერთ-ერთ სფეროს სწორედ ნარკო-პოლიტიკა წარმოადგენდა. საკონსტიტუციო სასამართლომ უარი თქვა აღნიშნული ინფორმაციის პარლამენტის წევრთან შეთანხმების გარეშე გაცემაზე და განმარტა, რომ საკონსტიტუციო საჩივრები ვერ იქნებოდა ხელმისაწვდომი მესამე პირებისთვის ავტორის თანხმობის გარეშე. უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანებამ საჩივრით მიმართა ეროვნულ სასამართლოებს, თუმცა მათ არ დააკმაყოფილეს გაერთიანების მოთხოვნა, იმ მოტივით, რომ პარლამენტის წევრის საჩივარი შეიცავდა ზოგიერთ პერსონალურ მონაცემს და მისი გაცემა ავტორის თანხმობის გარეშე იყო დაუშვებელი. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანების სასარგებლოდ მიიღო და დაადგინა კონვეციის მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-92171

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“ (…) საჯარო დებატებისთვის ფორუმის შექმნის ფუნქცია არ არის შეზღუდული მხოლოდ პრესით. აღნიშნული ფუნქცია შესაძლებელია ასევე შესრულებულ იყოს არასამთავრობო ორგანიზაციების მიერ, რომელთა აქტივისტებიც ინფორმირებული საზოგადოების მნიშვნელოვან ელემენტს წარმოადგენენ. შესაბამისად, სასამართლომ დაადგინა, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციები, ისევე როგორც პრესა, შესაძლებელია დახასიათებულ იყვნენ როგორც სოციალური “მოდარაჯე ძაღლები”. აღნიშნულის გათვალისწინებით მათ კონვენციით მინიჭებული აქვთ დაცვის იგივე ხარისხი, როგორიც პრესას.”

Österreichische Vereinigung zur Erhaltung, Stärkung und Schaffung eines wirtschaftlich gesunden land- und forstwirtschaftlichen Grundbesitzes ავსტრიის წინააღმდეგ, 2013

“სასამართლო ასევე ხაზს უსვამს, რომ ახალი ამბებისადმი საზოგადოების ხელმისაწვდომობის გაზრდისა და ინფორმაციის გავრცელების ხელშეწყობის მხრივ ინტერნეტის მნიშვნელოვანი როლის გათვალისწინებით (...), ბლოგერებისა და სოციალური მედიის პოპულარულ მომხმარებელთა ფუნქციები შესაძლებელია ასევე გათანაბრებულ იქნეს საზოგადოებრივი “მოდარაჯე ძაღლების” როლთან კონვენციის მე-10 მუხლის მიზნებისთვის.”

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2016  

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №18030/11, 2016 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავა დაიწყო ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტის მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე, მას შემდეგ რაც ეროვნულმა ხელისუფლებამ უარი განაცხადა პოლიციის ორი სამმართველოს მიერ დანიშნულ სახელმწიფო დამცველთა შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაირღვა მოსარჩელე არასამთავრობო ორგანიზაციის გამოხატვის თავისუფლება და ჩამოაყალიბა ოთხსაფეხუარიანი კრიტერიუმები, იმის დასადგენად ხვდება თუ არა სახელმწიფოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა კონვენციის მე-10 მუხლის მოქმედების სფეროში.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-167828

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

დ) მოთხოვნილი ინფორმაცია ინახება მზა სახით და არის ხელმისაწვდომი
“(…) სასამართლომ მიუთითა იმ ფაქტზე, რომ მოთხოვნილი ინფორმაცია “ინახებოდა მზა სახით, იყო ხელმისაწვდომი” და არ მოითხოვდა სახელწიფოს მიერ მონაცემთა შეგროვებას (...). მეორეს მხრივ, სასამართლომ არ გაითვალისწინა ეროვნული ხელისუფლების არგუმენტი, რომ ინფორმაციის გაცემაზე უარის თქმის მიზეზს წარმოადგენდა მისი შეგროვების სირთულე, იმის გათვალისწინებით, რომ აღნიშნული სირთულეები გამომდინარეობდა თავად დაწესებულებაში არსებული პრაქტიკიდან. (…)”.

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2016  

Magyar Helsinki Bizottság უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №18030/11, 2016 წლის 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება

დავა დაიწყო ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში უნგრეთის ჰელსინკის კომიტეტის მიერ წარდგენილი საჩივრის საფუძველზე, მას შემდეგ რაც ეროვნულმა ხელისუფლებამ უარი განაცხადა პოლიციის ორი სამმართველოს მიერ დანიშნულ სახელმწიფო დამცველთა შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაირღვა მოსარჩელე არასამთავრობო ორგანიზაციის გამოხატვის თავისუფლება და ჩამოაყალიბა ოთხსაფეხუარიანი კრიტერიუმები, იმის დასადგენად ხვდება თუ არა სახელმწიფოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა კონვენციის მე-10 მუხლის მოქმედების სფეროში.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-167828

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობაზე თვითნებური შეზღუდვების დაწესების დაუშვებლობა

“სასამართლო შემოწმების ყველაზე დეტალურ ზომებს მიმართავს მაშინ, როდესაც ეროვნული ხელისუფლების მიერ მიღებულმა ზომებმა შესაძლებელია დაუკარგოს პრესას, საზოგადოების ერთ-ერთ “მოდარაჯე ძაღლს”, საზოგადოებრივი ინტერესის საგანზე საჯარო დებატებში მონაწილეობის სურვილი (...), ისეთი ზომებიც კი რომლებიც ძნელად თუ ართულებს საჯარო ინფორმაციისადმი წვდომას.


მე-10 მუხლით დაცული ინტერესის გათვალისწინებით, კანონმდებლობამ არ უნდა დაუშვას თვითნებურ შეზღუდვათა დაწესება, რომლებმაც შესაძლებელია მიიღონ არაპირდაპირი ცენზურის სახე, იმ შემთხვევაში თუ ხელისუფლება აბრკოლებს ინფორმაციის შეგროვების პროცესს.

TASZ უნგრეთის წინააღმდეგ, 2009  

Társaság a Szabadságjogokért უნგრეთის წინააღმდეგ ("TASZ უნგრეთის წინააღმდეგ“), საჩივარი №37374/05, 2009 წლის 14 ივლისის გადაწყვეტილება

საქმეზე TASZ (უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება) უნგრეთის წინააღმდეგ ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა განესაზღვრა უნგრეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ დაცულ ინფორმაციაზე წვდომის შეზღუდვა წარმოადგენდა თუ არა კონვენციის მე-10 მუხლით დაცული ინფორმაციის თავისუფლების ხელყოფას.

ინფორმაციას, რომელსაც უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება ითხოვდა, წარმოადგენდა პარლამენტის წევრის მიერ საკონსტიტუციო სასამართლოში წარდგენილი საჩივარი (სისხლის სამართლის კოდექსში ნარკოტიკული დანაშაულის მარეგულირებელ ზოგიერთ ნორმათა საკონსტიტუციო გადახედვის შესახებ). უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანება აღნიშნული ინფორმაციით დაინტერესდა იქიდან გამომდინარე, რომ მისი საქმიანობის ერთ-ერთ სფეროს სწორედ ნარკო-პოლიტიკა წარმოადგენდა. საკონსტიტუციო სასამართლომ უარი თქვა აღნიშნული ინფორმაციის პარლამენტის წევრთან შეთანხმების გარეშე გაცემაზე და განმარტა, რომ საკონსტიტუციო საჩივრები ვერ იქნებოდა ხელმისაწვდომი მესამე პირებისთვის ავტორის თანხმობის გარეშე. უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანებამ საჩივრით მიმართა ეროვნულ სასამართლოებს, თუმცა მათ არ დააკმაყოფილეს გაერთიანების მოთხოვნა, იმ მოტივით, რომ პარლამენტის წევრის საჩივარი შეიცავდა ზოგიერთ პერსონალურ მონაცემს და მისი გაცემა ავტორის თანხმობის გარეშე იყო დაუშვებელი. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება უნგრეთის სამოქალაქო უფლებათა გაერთიანების სასარგებლოდ მიიღო და დაადგინა კონვეციის მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-92171

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

სადაზვერვო სამსახურებმა უნდა უზრუნველყონ წვდომა საჯარო ინტერესის მატარებელ ინფორმაციაზე
“გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობა შესაძლებელია შეიზღუდოს, თუმცა ყველა მსგავსი შეზღუდვა უნდა გამომდინარეობდეს კანონმდებლობიდან. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოცემულ საქმეში სადაზვერვო სამსახურის მიერ დაწესებული შეზღუდვები არ აკმაყოფილებდნენ მოცემულ კრიტერიუმს.

Youth Initiative for Human Rights სერბეთის წინააღმდეგ, 2013  

Youth Initiative for Human Rights სერბეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №48135/06, 2013 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეს წარმოადგენდა არასამათავრობო ორგანიზაცია, რომელიც ასაჩივრებდა, სერბეთის სადაზვერვო სააგენტოს უარს 2005 წლის განმავლობაში განხორციელებულ ელექტრონულ მიყურადებათა რაოდენობის შესახებ ინფორმაციის გაცემაზე. Youth Initiative for Human Rights ასაბუთებდა, რომ ინფორმაციის გაცემაზე უარის შედეგად მას შეეზღუდა “საზოგადოებრივი მოდარაჯე ძაღლის” ფუნქციის შესრულების შესაძლებლობა. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გადაწყვეტილება მოსარჩელის სასარგებლოდ მიიღო.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-120955

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

კონკრეტულ ინტერნეტ საიტებზე წვდომა წარმოადგენს ინფორმაციის თავისუფლების ნაწილს
“სასამართლოს მიაჩნია, რომ მე-10 მუხლი არ უნდა იქნეს განმარტებული, როგორც ინტერნეტზე, ან კონკრეტულ ინტერნეტ საიტებზე მსჯავრდებულთათვის წვდომის ვალდებულების დამდგენი ზოგადი ნორმა. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოცემული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, როდესაც ესტონური კანონმდებლობით განმტკიცებულია სამართლებრივი ინფორმაციის შემცველ კონკრეტულ საიტებზე წვდომის უფლება, სხვა საიტებზე წვდომის შეზღუდვა, რომლებიც ასევე მოიცავენ სამართლებრივ ინფორმაციას წარმოადგენს ინფორმაციის თავისუფლად მიღების უფლების დარღვევას.”

Kalda ესტონეთის წინააღმდეგ, 2016  

Kalda ესტონეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №17429/10, 2016 წლის 19 იანვრის გადაწყვეტილება

მოსარჩელე, მსჯავრდებულს სასჯელაღსრულების დაწესებულების მიერ შეეზღუდა ევროპის ინფორმაციის სააგენტოს ადგილობრივი საბჭოს ვებგვერდსა და სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ საკანონმდებლო და სასამართლო გადაწყვეტილებათა ბაზებზე წვდომა. აღნიშნულის მიზეზს, რომელიც მხარდაჭერილ იქნა ეროვნული სასამართლოს მიერ, წარმოადგენდა მსჯავრდებულის მიერ აკრძალული კომუნიკაციის დამყარების რისკი. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ დაირღვა კონვენციის მე-10 მუხლი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-160270

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ინტერნეტის დაბლოკვა

ვებგვერდის ინტერნეტ დაბლოკვა ინტერნეტ-პროვაიდერების მიერ, რომლებიც უზრუნველყოფენ ინტერნეტ სერვისების მიწოდებას კონტენტის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს.

მიუხედავად იმისა, რომ პოლიტიკის მრავალი შემმუშავებელი ინტერნეტის დაბლოკვას უკანონო კონტენტთნ გამკლავების მარტივ და სწრაფ გზად მიიჩნევს, ის მოიცავს მრავალ რთულ ტექნიკურ და სამართლებრივ საკითხს, მათ შორის კონფლიქტს ინტერნეტის დაბლოკვასა და გამოხატვის თავისუფლებას შორის. 16 17

წარსულში მრავალი სახელმწიფოს მიერ მსოფლიოს მასშტაბით დანერგილ იქნა ინტერნეტის დაბლოკვის სხვადასხვა მეთოდი. ისეთ არასამთავრობო ორგანიზაციათა მიერ, როგორიც არის OpenNet Initiative 18 , Reporters Without Borders 19 ან Freedom House 20 , შემუშავებულ იქნა ანგარიშები, რომლებიც მოიცავს სხვადასხვა სახელმწიფოში დანერგილი ინტერნეტ-ცენზურის, მათ შორის ინტერნეტის დაბლოკვის, სიღრმისეულ ანალიზს.

არსებობს სახელმწიფოთა მიერ კონტენტის დაბლოკვის საფუძველთა ფართო სპექტრი, მათ შორის ყველაზე ხშირია: ბავშვთა მიმართ ძალადობის ამსახველი სურათები, არა ავტორიზებული ონლაინ აზარტული თამაშები, ინტელექტუალური საკუთრების დაცვა ან ეროვნული უსაფრთხოება. ამასთან ინტერნეტ სერვის მიმწოდებელთა ინტერნეტ-დაბლოკვის ვალდებულების გარდა, რომელიც მათ ეკისრებათ კანონით ან სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე, არსებობს ასევე ინტერნეტ სერვის მიმწოდებელთათვის მსგავსი ნებაყოფლობითი ზომების მიღების უფლებამოსილების მინიჭების მიმდინარე ტრენდი, რომელიც სამართლებრივი კუთხით დამატებით პრობლემებს წამოჭრის.

element cheieსაკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:


ვებსაიტის დაბლოკვა გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევას წარმოადგენს

“მოსარჩელის ვებგვერდზე წვდომის დაბლოკვა წარმოადგენდა მე-10 მუხლით განმტკიცებული მისი უფლების შეზღუდვას, თავისუფლად მიეღო და გაევრცელებინა ინფორმაცია “მიუხედავად საზღვრებისა”.

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, 2012  

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №3111/10, 2012 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება

თურქეთში დაბლოკილ იქნა Google-ის საიტების სრული დომეინი მხოლოდ ერთი ვებსაიტის გამო, რომელიც მიჩნეულ იქნა, რომ შეიცავდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხმყოფელ კონტენტს. სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანების შედეგად სადავო ვებგვერდის გარდა შემთხვევით დაიბლოკა ჰოსტ და მესამე მხარეთა ვებსაიტები. “Google-ის საიტების ბლანკეტური დაბლოკვის შესახებ გადაწვეტილებამ პირდაპირი გავლენა იქონია ბატონი Yıldırım-ის საკუთარ ვებსაიტზე წვდომაზე ”, რის გამოც სასამართლომ დაადგინა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-115705

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ვებსაიტის დაბლოკვა გავლენას ახდენს საზოგადოების უფლებაზე მიიღოს ინფორმაცია

“მოსარჩელეებს შეუძლიათ ლეგიტიმურად განაცხადონ, რომ YouTube-ზე წვდომის შეზღუდვის გადაწყვეტილებამ შეზღუდა მათი უფლება თავისუფლად მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და იდეები, მიუხედავად იმისა, რომ შეზღუდვა არ იყო პირდაპირ მათკენ მიმართული”. Cengiz dhe të Tjerët kundër Turqisë, 2015 Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, 2015  

Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №48226/10 და 14227/11, 2015 წლის 1-ლი დეკემბრის გადაწყვეტილება

2008 წლის მარტს ანკარის სასამართლომ დაადგინა, რომ YouTube ვებსაიტის 10 ვებგვერდი ეწინააღმდეგებოდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხყოფის აკრძალვას და შესაბამისად გამოსცა გადაწყვეტილება ვებსაიტის სრული დაბლოკვის შესახებ. მოსარჩელეებმა, რომლებიც ვებსაიტის აქტიური მომხმარებლები იყვნენ გაასაჩივრეს გადაწყვეტილება. მათი საჩივარი არ იქნა დაკმაყოფილებული, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არ წარმოადგენდნენ მხარეებს საგამოძიებო პროცესში და შესაბამისად არ ქონდათ უფლებამოსილება გაესაჩივრებინათ დაბლოკვის გადაწყვეტილება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე მოსარჩელეები ასაბუთებდნენ, რომ წვდომის შეზღუდვა YouTube-ზე, პლატფორმა რომელსაც ისინი აქტიურად იყენებდნენ საკუთარი აკადემიური საქმიანობის, ხელყოფდა მათ უფლებას თავისუფლად მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და იდეები. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაბლოკვის გადაწყვეტილებამ ხელყო მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლება, დაცული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-159188

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სასამართლო კიდევ ერთხელ ხაზს უსვამს, რომ კონვენციის მე-10 მუხლი უზრუნველყოფს ინფორმაციისა და იდეების მიღებისა და გავრცელების თავისუფლებას “ყველასთვის”, მისაღწევი მიზნის თუ ფიზიკური და იურიდიული პირების მიერ უფლების განხორციელების პროცესში მათი როლის მიუხედავად. მე-10 მუხლი მიემართება არა მარტო ინფორმაციის შინაარსს, არამედ ასევე მისი გავრცელების საშუალებებს, იქიდან გამომდინარე, რომ მათზე დაწესებული ნებისმიერი შეზღუდვა გარდაუვლად ახდენს გავლენას ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების უფლებაზე. ამასთან, სასამართლო კიდევ ერთხელ ადასტურებს, რომ მე-10 მუხლი იცავს არა მარტო ინფორმაციის გავრცელების უფლებას, არამედ ასევე საზოგადოების უფლებას მიიღოს ის”.

Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, 2015  

Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №48226/10 და 14227/11, 2015 წლის 1-ლი დეკემბრის გადაწყვეტილება

2008 წლის მარტს ანკარის სასამართლომ დაადგინა, რომ YouTube ვებსაიტის 10 ვებგვერდი ეწინააღმდეგებოდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხყოფის აკრძალვას და შესაბამისად გამოსცა გადაწყვეტილება ვებსაიტის სრული დაბლოკვის შესახებ. მოსარჩელეებმა, რომლებიც ვებსაიტის აქტიური მომხმარებლები იყვნენ გაასაჩივრეს გადაწყვეტილება. მათი საჩივარი არ იქნა დაკმაყოფილებული, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არ წარმოადგენდნენ მხარეებს საგამოძიებო პროცესში და შესაბამისად არ ქონდათ უფლებამოსილება გაესაჩივრებინათ დაბლოკვის გადაწყვეტილება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე მოსარჩელეები ასაბუთებდნენ, რომ წვდომის შეზღუდვა YouTube-ზე, პლატფორმა რომელსაც ისინი აქტიურად იყენებდნენ საკუთარი აკადემიური საქმიანობის, ხელყოფდა მათ უფლებას თავისუფლად მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და იდეები. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაბლოკვის გადაწყვეტილებამ ხელყო მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლება, დაცული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-159188

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

წინასწარი შეზღუდვები ყოველთვის არ მოდის წინააღმდეგობაში კონვენციასთან, თუმცა აუცილებელია ნათელი სამართლებრივი ჩარჩოს არსებობა

“მსგავსი წინასწარი შეზღუდვების დაწესება პრინციპის დონეზე არ ეწინააღმდეგებოდა კონვენციას, თუმცა უნდა ყოფილიყო სამართლებრივი ჩარჩოს ნაწილი, რომელიც უზრუნველყოფდა, როგორც აკრძალვის ფარგლების მკაცრ კონტროლს, ისე ნებისმიერი დარღვევის თავიდან აცილების მიზნით, სასამართლო გადახედვის სისტემის არსებობას.“

Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, 2015  

Cengiz და სხვები თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №48226/10 და 14227/11, 2015 წლის 1-ლი დეკემბრის გადაწყვეტილება

2008 წლის მარტს ანკარის სასამართლომ დაადგინა, რომ YouTube ვებსაიტის 10 ვებგვერდი ეწინააღმდეგებოდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხყოფის აკრძალვას და შესაბამისად გამოსცა გადაწყვეტილება ვებსაიტის სრული დაბლოკვის შესახებ. მოსარჩელეებმა, რომლებიც ვებსაიტის აქტიური მომხმარებლები იყვნენ გაასაჩივრეს გადაწყვეტილება. მათი საჩივარი არ იქნა დაკმაყოფილებული, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არ წარმოადგენდნენ მხარეებს საგამოძიებო პროცესში და შესაბამისად არ ქონდათ უფლებამოსილება გაესაჩივრებინათ დაბლოკვის გადაწყვეტილება. ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს წინაშე მოსარჩელეები ასაბუთებდნენ, რომ წვდომის შეზღუდვა YouTube-ზე, პლატფორმა რომელსაც ისინი აქტიურად იყენებდნენ საკუთარი აკადემიური საქმიანობის, ხელყოფდა მათ უფლებას თავისუფლად მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და იდეები. სასამართლომ დაადგინა, რომ დაბლოკვის გადაწყვეტილებამ ხელყო მოსარჩელეთა გამოხატვის თავისუფლება, დაცული ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლით.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-159188

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ერთობლივი დაბლოკვისა და გადაბლოკვის შემთხვევები

“სასამართლოს აზრით, მათ სხვა ელემენტებთან ერთად გათვალისწინებულ უნდა ყოფილიყო ის ფაქტი, რომ მსგავსი ზომის გამოყენებამ, რომელმაც შეზღუდა წვდომა დიდი მოცულობით ინფორმაციაზე დაარღვია ინტერნეტ მომხმარებელთა უფლებები და ქონდა ერთობლივი (კოლატერული) ეფექტი. ”

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, 2012  

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №3111/10, 2012 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება

თურქეთში დაბლოკილ იქნა Google-ის საიტების სრული დომეინი მხოლოდ ერთი ვებსაიტის გამო, რომელიც მიჩნეულ იქნა, რომ შეიცავდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხმყოფელ კონტენტს. სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანების შედეგად სადავო ვებგვერდის გარდა შემთხვევით დაიბლოკა ჰოსტ და მესამე მხარეთა ვებსაიტები. “Google-ის საიტების ბლანკეტური დაბლოკვის შესახებ გადაწვეტილებამ პირდაპირი გავლენა იქონია ბატონი Yıldırım-ის საკუთარ ვებსაიტზე წვდომაზე ”, რის გამოც სასამართლომ დაადგინა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-115705

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“განსახილველ ზომას ქონდა თვითნებური ეფექტი და არ შეიძლება ითქვას, რომ ის მიმართული იყო მხოლოდ შეურაცხმყოფელი ვებსაიტის დაბლოკვისკენ, იქიდან გამომდინარე, რომ მან მოიცვა ყველა იმ საიტის დაბლოკვა, რომლის ჰოსტინგსაც ახორციელებდა Google.”

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, 2012  

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №3111/10, 2012 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება თურქეთში დაბლოკილ იქნა Google-ის საიტების სრული დომეინი მხოლოდ ერთი ვებსაიტის გამო, რომელიც მიჩნეულ იქნა, რომ შეიცავდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხმყოფელ კონტენტს. სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანების შედეგად სადავო ვებგვერდის გარდა შემთხვევით დაიბლოკა ჰოსტ და მესამე მხარეთა ვებსაიტები. “Google-ის საიტების ბლანკეტური დაბლოკვის შესახებ გადაწვეტილებამ პირდაპირი გავლენა იქონია ბატონი Yıldırım-ის საკუთარ ვებსაიტზე წვდომაზე ”, რის გამოც სასამართლომ დაადგინა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-115705

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

სახეზე უნდა იყოს ეფექტური სამოსამართლო გადახედვის ზომები

“ამასთან, ინტერნეტ საიტების დაბლოკვასთან დაკავშირებული სასამართლო გადახედვის პროცედურები არის არადამაკმაყოფილებელი იმისთვის, რომ უზრუნველყოს უფლებათა დარღვევის თავიდან აცილება, იქიდან გამომდინარე, რომ ეროვნული კანონმდებლობა არ მოიცავს რაიმე გარანტიებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ, რომ კონკრეტული საიტის დაბლოკვის დადგენილება არ არის გამოყენებული ზოგადად წვდომის შეზღუდვისთვის.”

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, 2012  

Ahmet Yıldırım თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №3111/10, 2012 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილება

თურქეთში დაბლოკილ იქნა Google-ის საიტების სრული დომეინი მხოლოდ ერთი ვებსაიტის გამო, რომელიც მიჩნეულ იქნა, რომ შეიცავდა ათათურქის ხსოვნის შეურაცხმყოფელ კონტენტს. სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანების შედეგად სადავო ვებგვერდის გარდა შემთხვევით დაიბლოკა ჰოსტ და მესამე მხარეთა ვებსაიტები. “Google-ის საიტების ბლანკეტური დაბლოკვის შესახებ გადაწვეტილებამ პირდაპირი გავლენა იქონია ბატონი Yıldırım-ის საკუთარ ვებსაიტზე წვდომაზე ”, რის გამოც სასამართლომ დაადგინა ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-115705

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს შესაბამისი საქმეები:


დოკუმენტთა უკანონოდ გაზიარების თავიდან აცილების მიზნით გამფილტრავი სისტემების დაყენება არის კანონსაწინააღმდეგო და არღვევს “ინტერნეტ სერვისის მიმწოდებელთა მომხმარებლების ფუნდამენტურ უფლებებს, კერძოდ მათი პირადი მონაცემების დაცვისა და ინფორმაციის თავისუფლად მიღების და გავრცელების უფლებას, რომლებიც შესაბამისად გარანტირებულია ქარტიის მე-8 და მე-11 მუხლებით.”

Scarlet SABAM-ის წინააღმდეგ, C-70/10  

საქმე C-70/10 Scarlet SABAM-ის წინააღმდეგ - 2011 წლის 24 ნოემბერი

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ დაადგინა, რომ ინტერნეტ სერვისის მიმწოდებელზე ვერ გაიცემა სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანება, რომელიც დაავალდებულებს სერვისის მიმწოდებელს დააყენოს მის სისტემაში გამავალი ნებისმიერი ელექტრონული კომუნიკაციის გამფილტრავი სისტემა. აღნიშნული განსაკუთრებით ეხება შიდა (peer-to-peer) ქსელების შემცველ სისტემებს, რომლებიც, როგორც პრევენციული მექანიზმი, ერთნაირად ვრცელდებოდა ყველა მომხმარებელზე, ხორციელდებოდა საკუთარი ხარჯით და გრძელდებოდა განუსაზღვრელი ვადით და, რომლიც ახდენს პროვაიდერის ქსელში მუსიკალური, კინემატოგრაფიული თუ აუდიო-ვიზუალური ნაწარმოებების იდენტიფიცირებას, რომელთა ტრანსფერის დაბლოკვასთან დაკავშირებითაც, მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მათი გავრცელება შელახავდა მის ინტელექტუალურ საკუთრებას, რადგან მას გააჩნდა მოცემულ მასალაზე საავტორო უფლებები.

Full decision: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=115202&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=854226

Other relevant cases implying blocking or filtering:


დაბლოკვასა და გამფილტრავი სისტემების დაყენებასთან დაკავშირებული სხვა საქმეები:

C -610/15 - Stichting Brein, Ziggo BV & XS4ALL Internet BV-ს წინააღმდეგ, 2017  

საქმე C-610/15 Stichting Brein, Ziggo BV & XS4ALL Internet BV-ის წინააღმდეგ - 2017 წლის 14 ივნისი

ინფორმაციულ საზოგადოებაში საავტორო და მომიჯნავე უფლებათა ზოგიერთი ასპექტის ჰარმონიზაციის შესახებ ევროპარლამენტისა და ევროსაბჭოს 2001 წლის 22 მაისის 2001/29/EC დირექტივის მე-3 მუხლის 1-ლი ნაწილით განსაზღვრული ‘საზოგადოებასთან კომუნიკაციის’ კონცეფცია, ისეთ გარემოებებში, რომლებიც სახეზეა მოცემულ საქმეში განმარტებულ უნდა იქნეს, როგორც ინტერნეტში გასაზიარებელი პლატფორმის ხელმისაწვდომობისა და მენეჯმენტის მომცველი, რომელიც დაცულ ნაშრომთან დაკავშირებული მეტადატას ინდექსირებისა და საძიებო სისტემის საშუალებით, შესაძლებლობას აძლევს პლატფორმის მომხმარებელს მოახდინონ მასალათა ლოკალიზება და გაავრცელონ ის შიდა (peer-to-peer) ქსელებში.

Full decision: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf;jsessionid=9ea7d0f130d5152abe8ca2264347841cf5d5161654a4.e34KaxiLc3eQc40LaxqMbN4PaxmSe0?text=&docid=191707&pageIndex=0&doclang=EN&mode=req&dir=&occ=first&part=1&cid=235732

გამოხატვის თავისუფლება პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის წინააღმდეგ

გამოხატვის თავისუფლების ერთ-ერთ ყველაზე რთულ შეზღუდვას წარმოადგენს ისეთი შემთხვევები, როდესაც მეორე მხარე მიუთითებს, რომ დაირღვა მისი ფუნდამენტური უფლებები, განსაკუთრებით კი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის უფლება – ან როგორც ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი განმარტავს - პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემა.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლი

პირადი და ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება

1
ყველას აქვს უფლება, პატივი სცენ მის პირად და ოჯახურ ცხოვრებას, მის საცხოვრებელსა და მიმოწერას.
2
დაუშვებელია ამ უფლების განხორციელებაში საჯარო ხელისუფლების ჩარევა, გარდა ისეთი შემთხვევებისა, როდესაც ასეთი ჩარევა ხორციელდება კანონის შესაბამისად და აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში ეროვნული უშიშროების, საზოგადოებრივი უსაფრთხოების ან ქვეყნის ეკონომიკური კეთილდღეობის ინტერესებისათვის, უწესრიგობის ან დანაშაულის თავიდან ასაცილებლად, ჯანმრთელობის ან მორალისა თუ სხვათა უფლებათა და თავისუფლებათა დასაცავად.

ერთ-ერთი მიზეზი იმისა, თუ რატომ წარმოშობს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის ცნება ამდენ პრობლემას არის ის, რომ ცნება არის საკმაოდ ვრცელი და არ აქვს მკაცრად განსაზღვრული განმარტება, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს იურისდიქციაშიც კი.

შესაბამისად პირადი ცხოვრება “ვრცელდება პერსონალურ იდენტობასთან დაკავშირებულ ასპექტებზე, როგორიც არის პირის სახელი, ფოტო ან ფიზიკური და მორალური ერთიანობა. აღნიშნული კონცეფცია ასევე მოიცავს არასასურველი ყურადღებისგან მოშორებით, კერძოდ ცხოვრების უფლებას. ამ მხრივ კონვენციის მე-8 მუხლით განმტკიცებული გარანტია ძირითადად მიმართულია გარე ჩარევის გარეშე ყოველი ინდივიდის პიროვნების თავისუფალი განვითარების უზრუნველყოფისკენ, სხვა ადამიანებთან ურთიერთობის პროცესში. შესაბამისად, საჯარო სივრცეშიც კი, რომელიც შესაძლებელია მოხვდეს პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის ფარგლებში.”

Couderc and Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], 2015  

Couderc და Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №40454/07, 2015 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას.

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-158861

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-10950

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიაჩნია, რომ ორივე უფლება (გამოხატვის თავისუფლება და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა) ერთნაირად იმსახურებს დაცვას და შესაბამისად არა რელევანტურია, რომელ მუხლს ეფუძნებოდა საჩივარი, იქიდან გამომდინარე, რომ დავის შეფასება, რომელსაც შედეგად მოაქვს დადებითი გადაწყვეტა არის ის, რომელიც ითვალისწინებს ორივე უფლებას.

დავის სწორი გადაწყვეტის მიზნით, მოცემული ორი უფლებიდან რომელიმესთვის პრიორიტეტის მინიჭების პროცესს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს ენით ეწოდება “ბალანსის დადგენა” და ხშირად არის დაკავშირებული ყოველი კონკრეტულ საქმის გარემოებებთან.

“დემოკრატიულ საზოგადოებაში “სხვათა რეპუტაციის ან უფლებათა დაცვის მიზნით” გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის აუცილებლობის განსაზღვრისას სასამართლოს შესაძლებელია მოეთხოვოს იმის შეფასება ეროვნული ხელისუფლების მიერ დადგენილ იქნა თუ არა ბალანსი კონვენციით უზრუნველყოფილი ორი ღირებულების დაცვის პროცესში, რომლებიც კონკრეტულ შემთხვევებში შესაძლებელია მოვიდეს ერთმანეთთან წინააღმდეგობაში, კერძოდ ერთის მხრივ მე-10 მუხლით დაცული გამოხატვის თავისუფლება და მეორეს მხრივ მე-8 მუხლით დაცული პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა.”

MTE და Index.hu უნგრეთის წინააღმდეგ, 2016  

Magyar Tartalomszolgaltatok Egyesulete და Index.hu Zrt (“MTE”) უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №22947/13, 2016 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოცემულ საქმეში პირველი მოსარჩელე ინტერნეტ სერვისების მიმწოდებელთა თვითრეგულირებადი ორგანო, ხოლო მეორე მოსარჩელე კი ახალი ამბების ინტერნეტ პორტალის მესაკუთრე იყო. 2010 წლის თებერვალს, პირველმა მოსარჩელემ გამოაქვეყნა მოსაზრება უძრავი ქონების ორი სააგენტოს ვებ-გვერდების შესახებ. მოსაზრების სრული ტექსტი გამოქვეყნდა ასევე მეორე მოსარჩელის ინტერნეტ პორტალზე. გამოქვეყნებულმა მოსაზრებამ მიიზიდა მომხმარებელთა კომენტარები. რამდენიმე მათგანი კი უძრავი ქონების სააგენტოებს შეურაცხმყოფელი ფორმით მოიხსენიებდა. შედეგად, ვებ-გვერდების მესაკუთრე კომპანიამ სამოქალაქო საჩივრით მიმართა სასამართლოს რეპუტაციის შელახვის ფაქტზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელეებმა დაუყოვნებლივ წაშალეს მომხმარებელთა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მიუხედავად აღნიშნულისა ეროვნულმა სასამართლომ ცნო, რომ მათ ეკისრებოდათ ობიექტური პასუხიმგებლობა გამოქვეყნებულ მასალაზე და დააკისრა პროცედურული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება.

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა შეეფასებინა დაცულ იქნა თუ არა ბალანსი 10-ე მუხლით დაცულ აპლიკანტთა გამოხატვის თავისუფლებასა და მე-8 მუხლით დაცულ მოდავე კომპანიის რეპუტაციის ხელშეუხებლობას შორის. მომხმარებელთა კომენტარებში სიძულვილის ენისა თუ ფიზიკური ხელშეუხებლობის პირდაპირი მუქარის არარსებობის პირობებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა საკმარისი საფუძველი იმის დასადგენად, რომ მყისიერი რეაგირების ეფექტური პროცედურების არსებობის პირობებში, გაფრთხილებისა და კომენტარების წაშლის სისტემა მოცემულ საქმეში ვერ უზრუნველყოფდა მოდავე კომპანიის კომერციული რეპუტაციის ეფექტურ დაცვას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-160314

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

გამოხატვის თავისუფლებასა და პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას შორის კონფლიქტი წარმოიშვა ინტერნეტის შექმნამდე დიდი ხნით ადრე. შესაბამისად ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უკვე აქვს ჩამოყალიბებული მნიშვნელოვანი სამართალი მოცემულ საკითხზე. მიუხედავად აღნიშნულისა, ციფრულმა სამყარომ აღნიშნულ დებატში ასევე შემოიტანა ონლაინ სივრცეში პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და პერსონალურ მონაცემთა მართვასთან (ან არასწორ მართვასთან) დაკავშირებული თავისებურებანი - კერძოდ, ციფრული საშუალებების გამოყენებით მეტი პერსონალური მონაცემების შეგროვება და მრავალი სხვადასხვა გზით გამოყენება, რომელთა ფარგლების სრული წარმოდგენა სირთულესაც კი წარმოადგენს.21

მოცემული თავი არ განიხილავს ციფრულ სამყაროში მხოლოდ პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობასთან დაკავშირებულ საქმეებს, იქიდან გამომდინარე, რომ აღნიშნული სცდება მოცემული დოკუმენტის ფარგლებს. ამასთან ის საჭიროებს დეტალურ ანალიზსა და კომენტარებს22.

element cheieსაკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:


პირადი ცხოვრების დარღვევის მასშტაბების მხრივ ინტერნეტსა და ბეჭდვით პრესას შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არსებობს
​ინტერნეტში არსებული კონტენტისა და განხორციელებული კომუნიკაციის პროცესში ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების, განსაკუთრებით კი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის ხელყოფის რისკი უდავოდ არის უფრო მაღალი ვიდრე პრესის შემთხვევაში. შესაბამისად, ინტერნეტიდან და ბეჭდვითი პრესიდან მასალის რეპროდუქციის მარეგულირებელი მიდგომები შესაძლებელია განსხვავდებოდეს ერთმანეთისგან. ბუნებრივია, აღნიშნული მორგებულ უნდა იქნეს ტექნოლოგიური განვითარებისთვის დამახასიათებელ სპეციფიურ ნიშნებს, რათა უზრუნველყოს შესაბამისი უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა და წახალისება.”

Editorial Board of Pravoye Delo and Shtekel უკრაინის წინააღმდეგ, 2011

element cheieმოცემული ორი უფლების დაბალანსებისას გასათვალისწინებელი საკვანძო საკითხები23:


ა) საზოგადოებრივი ინტერესის საგანზე საჯარო დებატებში წვლილის შეტანა
“სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ განმარტება იმისა თუ რა შეიძლება წარმოადგენდეს საჯარო ინტერესის საგანს დამოკიდებულია ყოველი კონკრეტული საქმის გარემოებებზე.”
სასამართლომ “გაითვალისწინა რამდენიმე ფაქტორი იმის შეფასებისას პირადი ცხოვრების ელემენტების ამსახველი მასალა ეხებოდა თუ არა საჯარო ინტერესის საგანს. შესაბამის რელევანტურ ფაქტორებს წარმოადგენს საკითხის მნიშვნელობა საზოგადოებისთვის და გავრცელებული ინფორმაციის ხასიათი.”

Couderc and Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015 Couderc და Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №40454/07, 2015 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება  

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას.

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-158861

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-10950

“მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვავოთ დემოკრატიულ საზოგადოებაში დებატებში წვლილის შემტანი მონაცემების გაშუქება, მაგალითად პოლიტიკოსების მიერ მათი ოფიციალური ფუნქციის განხორციელებასთან დაკავშირებული ინფორმაციის გავრცელება, იმ კერძო პირთა პირადი ცხოვრების გაშუქებისგან, რომლებიც არ ახორციელებენ ასეთ ფუნქციებს.”

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ (no. 2) [დიდი პალატა], 2012  

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ, საჩივარი № 59320/00, 2004 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელემ, პრინცესა Caroline von Hannover-მა, გერმანულ სასამართლოებს მიმართა შემაკავებელი ბრძანების გამოცემის განცხადებით, რომელიც აკრძალავდა გერმანულ ჟურნალებში მისი პირადი ცხოვრების ამსახველ ფოტოსურათთა ორი სერიის მომდევნო გავრცელებას, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არღვევდნენ მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და ხელყოფნენ მის უფლებას საკუთარ გამოსახულებაზე. ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა პრინცესა, რის შემდეგაც მან საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს. ის ასაბუთებდა, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილებების შედეგად დაირღვა მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა,

რადგან მათ ვერ უზრუნველყვეს მისი დაცვა ფოტოსურათების გამოქვეყნებისგან, რომლებიც გადაღებულ იქნა პაპარაცების მიერ იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ მისი წარმომავლობიდან გამომდინარე, პრინცესა წარმოადგენდა საზოგადოებისთვის ცნობილ სახეს “par excellence”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-109029

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-98

ბ) ანგარიშის სუბიექტი

“შესაბამისი პირის როლი ან ფუნქციები და საქმიანობის ბუნება, რომელიც გავრცელებული ინფორმაციის და/ან ფოტოს საგანია, წარმოადგენს წინამდებარე საკითხთან დაკავშირებულ მეორე მნიშვნელოვან კრიტერიუმს. აღნიშნულთან დაკავშირებით, მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვავოთ კერძო ინდივიდები და საჯარო კონტექსტში მოქმედი პირები, მაგალითად პოლიტიკური ან საჯარო ფიგურები. შესაბამისად, მაშინ როდესაც საზოგადოებისათვის უცნობი კერძო პირები უფლებამოსილნი არიან მოითხოვონ საკუთარი პირადი ცხოვრების პატივისცემის უფლების განსაზღვრული დაცვა, დაცვის მსგავსი სტანდარტი არ ვრცელდება საჯარო ფიგურებზეც.”

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ (no. 2) [დიდი პალატა], 2012  

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ, საჩივარი № 59320/00, 2004 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელემ, პრინცესა Caroline von Hannover-მა, გერმანულ სასამართლოებს მიმართა შემაკავებელი ბრძანების გამოცემის განცხადებით, რომელიც აკრძალავდა გერმანულ ჟურნალებში მისი პირადი ცხოვრების ამსახველ ფოტოსურათთა ორი სერიის მომდევნო გავრცელებას, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არღვევდნენ მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და ხელყოფნენ მის უფლებას საკუთარ გამოსახულებაზე. ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა პრინცესა, რის შემდეგაც მან საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს. ის ასაბუთებდა, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილებების შედეგად დაირღვა მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა,

რადგან მათ ვერ უზრუნველყვეს მისი დაცვა ფოტოსურათების გამოქვეყნებისგან, რომლებიც გადაღებულ იქნა პაპარაცების მიერ იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ მისი წარმომავლობიდან გამომდინარე, პრინცესა წარმოადგენდა საზოგადოებისთვის ცნობილ სახეს “par excellence”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-109029

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-98

“მიუხედავად იმისა, რომ კონკრეტულ გარემოებებში საზოგადოების უფლება ინფორმაციის მიღებაზე შესაძლებელია გავრცელდეს საჯარო ფიგურათა, განსაკუთრებით კი პოლიტიკოსთა პირადი ცხოვრების ასპექტებზე, აღნიშნული, იმ შემთხვევაშიც კი თუ საკითხი ეხება საზოგადოებისთვის ცნობილ პირებს, არ ეხება შემთხვევებს, როდესაც გამოქვეყნებული ფოტოები და თანდართული კომენტარები ასახავს კონკრეტული პირის პირადი ცხოვრების დეტალებს და ემსახურება ერთადერთ მიზანს - დააკმაყოფილოს საზოგადოების ცნობისმოყვარეობა.”

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ (no. 2) [დიდი პალატა], 2012  

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ, საჩივარი № 59320/00, 2004 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელემ, პრინცესა Caroline von Hannover-მა, გერმანულ სასამართლოებს მიმართა შემაკავებელი ბრძანების გამოცემის განცხადებით, რომელიც აკრძალავდა გერმანულ ჟურნალებში მისი პირადი ცხოვრების ამსახველ ფოტოსურათთა ორი სერიის მომდევნო გავრცელებას, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არღვევდნენ მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და ხელყოფნენ მის უფლებას საკუთარ გამოსახულებაზე. ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა პრინცესა, რის შემდეგაც მან საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს. ის ასაბუთებდა, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილებების შედეგად დაირღვა მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა,

რადგან მათ ვერ უზრუნველყვეს მისი დაცვა ფოტოსურათების გამოქვეყნებისგან, რომლებიც გადაღებულ იქნა პაპარაცების მიერ იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ მისი წარმომავლობიდან გამომდინარე, პრინცესა წარმოადგენდა საზოგადოებისთვის ცნობილ სახეს “par excellence”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-109029

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-98

გ) ინფორმაციის მოპოვების მეთოდები და მისი ფაქტებთან შესაბამისობა

​ჟურნალისტებისთვის მე-10 მუხლით გარანტირებული დაცვის მინიჭება, როდესაც ისინი ავრცელებენ საჯარო ინტერესის ინფორმაციას დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად მოქმედებენ ისინი კეთილსინდისიერად და ფაქტობრივ გარემოებებზე დაყრდნობით და თუ რამდენად აწვდიან ისინი საზოგადოებას „სანდო და ზუსტ“ ინფორმაციას ჟურნალისტური ეთიკის ნორმების დაცვით (…) მოცემულ საქმეში სასამართლო ადგენს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ მხარეებმა მიუთითეს სხვადასხვა წყაროებზე, ისინი შეთანხმდნენ, რომ ეროვნული კანონმდებლობა სრულად არ კრძალავს ფარულ კამერათა გამოყენებას, თუმცა დასაშვებია მხოლოდ მკაცრად განსაზღვრული პირობების არსებობის შემთხვევაში. მხარეებს სადავო არ გაუხდიათ, რომ მოცემული მეთოდის გამოყენება დასაშვები იყო მხოლოდ ინფორმაციის გავრცელებისადმი მაღალი საჯარო ინტერესის არსებობისას, თუ შეუძლებელი იქნებოდა ინფორმაციის სხვა გზით მოპოვება. სასამართლომ უკვე აღნიშნა, რომ მასალა შეეხებოდა საჯარო ინტერესის საგანს.”

Haldiman და სხვები შვეიცარიის წინააღმდეგ, 2015  

Haldimann და სხვები შვეიცარიის წინააღმდეგ, საჩივარი №21830/09, 2015 წლის 24 თებერვლის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა ოთხი ჟურნალისტის გასამართლებას, მას შემდეგ რაც მათ ფარული ვიდეო კამერით ჩაიწერეს და გაავრცელეს კერძო სადაზღვევო ბროკერის ინტერვიუ. აღნიშნული წარმოადგენდა სატელევიზიო დოკუმენტური ფილმის ნაწილს, რომელიც მიზნად ისახავდა სადაზღვევო ბროკერთა შეცდომაში შემყვანი რჩევების გამოვლენას. მოსარჩელეები ასაბუთებდნენ, რომ მათზე დაკისრებული ჯარიმის გადახდის ვალდებულება წარმოადგენდა არაპროპორციულ ჩარევას გამოხატვის თავისუფლებაში.

სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო კონვენციის მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა, იმის გათვალისწინებით, რომ ბროკერის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობით დაცულ სფეროში ჩარევა არ იყო იმდენად მძიმე ხასიათის, რომ გადაეწონა სადაზღვევო სფეროში არსებული არაკეთილსინდისიერი პრაქტიკის მიმართ არსებული საჯარო ინტერესი. სასამართლომ ასევე ხაზი გაუსვა, რომ მოსარჩელეების მიმართ გამოყენებულ უნდა ყოფილიყო უდანაშაულობის პრეზუმცია და ფარულ კამერათა შეზღუდულად გამოყენების მაგალითზე მითითებით აღნიშნა, რომ მათ მიერ დაცულ იქნა შვეიცარიული კანონმდებლობით გათვალისწინებული ჟურნალისტური ეთიკის მოთხოვნები.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-152711

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-10509

“დოკუმენტური ფილმის შექმნისას გამოყენებულ მეთოდთან დაკავშირებით, სასამართლო აღნიშნავს, რომ ფარული კამერების გამოყენება შეზღუდულ უნდა იქნეს პრინციპის დონეზე, იქიდან გამომდინარე, რომ აღნიშნული მეთოდი არის ძალზედ ინტრუზიული და იჭრება პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობით დაცულ სფეროში. მიუხედავად აღნიშნულისა, სასამართლო ითვალისწინებს ფარული ჟურნალისტური მეთოდების გამოყენების აუცილებლობას კონკრეტული დოკუმენტური ფილმების შემქნის მიზნებისთვის. ზოგიერთ შემთხვევაში ჟურნალისტები იძულებულნი არიან გამოიყენონ ფარული კამერა. მაგალითად, როდესაც ინფორმაციის სხვა გზით მოპოვება არის რთული. მიუხედავად ამისა, ეს მეთოდი გამოყენებულ უნდა იქნეს, როგორც უკანასკნელი საშუალება, ზომიერად და ჟურნალისტური ეთიკის ნორმების დაცვით.”

Bremner თურქეთის წინააღმდეგ, 2015  

Bremner თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №37428/06, 2015 წლის 13 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა სატელევიზიო დოკუმენტური ფილმის ტრანსლაციას, რომელიც საკუთარი ევანგელისტური ქრისტიანული რწმენის რეკლამირებისთვის, მოსარჩელეს აღწერდა როგორც “რელიგიით მოვაჭრე უცხოელს”, რომელიც დაკავებული იყო საიდუმლო საქმიანობით თურქეთში. მოსარჩელე ასაბუთებდა, რომ დოკუმენტური ფილმის ტრანსლაცია და სასამართლო ხელისუფლების უარი დაეკმაყოფილებინა მისი მოთხოვნა კომპენსაციის გადახდის შესახებ წარმოადგენდა მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დარღვევას.

სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო მე-8 მუხლის (პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა) დარღვევა და აღნიშნა, რომ მიუხედავად რელიგიური პროზელიტიზმის მიმართ არსებული მაღალი საჯარო ინტერესისასა, მოსარჩელის გამოსახულების ტრანსლაცია მისი სახის დაფარვის გარეშე არ შეიძლებოდა მიჩნეულიყო საჯარო დებატების ხელშემწყობ ფაქტორად.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-158077

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-10915

დ) შესაბამისი პირის წინარე მოქმედებები

​გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ასევე ისეთი ფაქტორები, როგორიც არის ინფორმაციის გავრცელებამდე შესაბამისი პირის ქცევა ან ის ფაქტი, რომ მისი ფოტო და მასთან დაკავშირებული ინფორმაცია წარსულ გამოცემებშიც იქნა გამოქვეყნებული. თუმცა, თავისთავად სხვა საკითხებთან დაკავშირებით წარსულში პრესასთან თანამშრომლობის შემთხვევები არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს შესაბამისი მხარის ფოტოს გამოქვეყნებისგან დაცვის შეზღუდვის გამამართლებელ არგუმენტად.”

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ (№ 2) [დიდი პალატა], 2012  

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ, საჩივარი № 59320/00, 2004 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელემ, პრინცესა Caroline von Hannover-მა, გერმანულ სასამართლოებს მიმართა შემაკავებელი ბრძანების გამოცემის განცხადებით, რომელიც აკრძალავდა გერმანულ ჟურნალებში მისი პირადი ცხოვრების ამსახველ ფოტოსურათთა ორი სერიის მომდევნო გავრცელებას, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არღვევდნენ მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და ხელყოფნენ მის უფლებას საკუთარ გამოსახულებაზე. ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა პრინცესა, რის შემდეგაც მან საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს. ის ასაბუთებდა, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილებების შედეგად დაირღვა მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა,

რადგან მათ ვერ უზრუნველყვეს მისი დაცვა ფოტოსურათების გამოქვეყნებისგან, რომლებიც გადაღებულ იქნა პაპარაცების მიერ იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ მისი წარმომავლობიდან გამომდინარე, პრინცესა წარმოადგენდა საზოგადოებისთვის ცნობილ სახეს “par excellence”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-109029

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-98

ე) მასალის შინაარსი, ფორმა და შედეგები

“სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ კონკრეტული საკითხის გაშუქებისთვის გამოყენებული მიდგომა არის ჟურნალისტური თავისუფლების ნაწილი. მოცემული ან ეროვნული სასამართლოები ვერ ჩაანაცვლებენ პრესის მოსაზრებებს საკუთარი შეხედულებებით. მე-10 მუხლი ჟურნალისტებს ანიჭებს თავისუფლებას გადაწყვიტონ რა დეტალები უნდა გამოქვეყნდეს სტატიის სანდოობის უზრუნველსაყოფად. ამასთან, ჟურნალისტები სარგებლობენ არჩევანის თავისუფლებით გადაწყვიტონ თუ მათ მიერ მიღებული მასალიდან, რომელს და რა სახით გამოაქვეყნებენ. მიუხედავად აღნიშნულისა მოცემული უფლება არ არის თავისუფალი ვალდებულებებისგან.

ყოველთვის, როდესაც განხილვის საგანს წარმოადგენს სხვათა პირადი ცხოვრების ამსახველი ინფორმაცია, მის გამოქვეყნებამდე ჟურნალისტებს ეკისრებათ ვალდებულება შესაძლებლობის ფარგლებში გაითვალისწინონ ინფორმაციისა და სურათების გავრცელების შედეგი. კერძოდ, კონვენციის მე-8 მუხლის თანახმად პირადი და ოჯახური ცხოვრების გაშუქებასთან დაკავშირებული საკითხები საჭიროებენ განსაკუთრებულ დაცვას და შესაბამისად ჟურნალისტებისგან მოითხოვს წინდახედულებისა და სიფრთხილის გამოჩენას მათი გაშუქებისას.”

Couderc and Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2015  

Couderc და Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №40454/07, 2015 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას.

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-158861

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-10950

“გასათვალისწინებელ გარემოებებს შესაძლებელია ასევე წარმოადგენდნენ ფოტოს ან ინფორმაციის გამოქვეყნების ფორმა და ასახული პირის წარმოჩენის მანერა. ამასთან მნიშვნეოვანი ფაქტორი შესაძლებელია იყოს ინფორმაციისა და ფოტოს გავრცელების ფარგლები, რომელიც დამოკიდებულია გაზეთის ტირაჟზე და მისი გავრცელების ეროვნულ ან ადგილობრივ არეალზე.” Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ (№ 2) [დიდი პალატა], 2012  

Von Hannover გერმანიის წინააღმდეგ, საჩივარი № 59320/00, 2004 წლის 24 ივნისის გადაწყვეტილება

მოსარჩელემ, პრინცესა Caroline von Hannover-მა, გერმანულ სასამართლოებს მიმართა შემაკავებელი ბრძანების გამოცემის განცხადებით, რომელიც აკრძალავდა გერმანულ ჟურნალებში მისი პირადი ცხოვრების ამსახველ ფოტოსურათთა ორი სერიის მომდევნო გავრცელებას, იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ ისინი არღვევდნენ მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობას და ხელყოფნენ მის უფლებას საკუთარ გამოსახულებაზე. ეროვნული სასამართლოების მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას არ დაეთანხმა პრინცესა, რის შემდეგაც მან საჩივრით მიმართა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს. ის ასაბუთებდა, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილებების შედეგად დაირღვა მისი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა,

რადგან მათ ვერ უზრუნველყვეს მისი დაცვა ფოტოსურათების გამოქვეყნებისგან, რომლებიც გადაღებულ იქნა პაპარაცების მიერ იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ მისი წარმომავლობიდან გამომდინარე, პრინცესა წარმოადგენდა საზოგადოებისთვის ცნობილ სახეს “par excellence”.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-109029

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-98

ვ) დაკისრებული სანქციის სიმკაცრე

“სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ პროპორციულობის შეფასებისას, მიუხედავად იმისა დაკისრებული სანქცია იყო მსუბუქი თუ არა, მნიშვნელოვანია ის, რომ შესაბამისი პირის წინააღმდეგ მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, მათ შორის იმ შემთხვევაში, როდესაც გადაწყვეტილება არის სამოქალაქო-სამართლებრივი ხასიათის. გამოხატვის თავისუფლების ნებისმიერი გაუმართლებელი შეზღუდვა მოიცავს მომავალში მსგავსი საკითხის გაშუქების შეფერხებას ან მედია გავრცელების პარალიზებას.”

Couderc and Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ, [დიდი პალატა], 2015  

Couderc და Hachette Filipacchi Associés საფრანგეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №40454/07, 2015 წლის 10 ნოემბრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას. .

საქმე ეხებოდა ორი მოსარჩელის – ყოველკვირეული ჟურნალის, Paris Match, გამოცემის დირექტორისა და გამომცემლის გასამართლებას მას შემდეგ, რაც მათ გამოაქვეყნეს 10 გვერდიანი სტატია, ჟურნალის გარეკანზე გამოტანილი სათაურით “ალბერტი მონაკოდან: ა., საიდუმლო შვილი” და სტატიას თან დაურთეს მონაკოს პრინცის, მისი შესაძლო შვილისა და ბავშვის დედის სურათები. მოსარჩელეები მიუთითებდნენ, რომ მათ წინააღმდეგ მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილება წარმოადგენდა მათი ინფომრაციის თავისუფლად მიღებისა და გავრცელების უფლების ხელყოფას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-158861

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-10950

საკუთარი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის დაცვას ვერ მოითხოვენ იურიდიულ პირები, თუმცა აღნიშნულის უფლება აქვთ მათ მესაკუთრეებს

“როგორც სასამართლომ დაადგინა, იურიდიული პირები, რომელთა მესაკუთრეები შესაძლებელია იყვნენ მხოლოდ ფიზიკური პირები, ვერ მოითხოვენ პირად ცხოვრებასთან დაკავშირებული მათი უფლებების დაცვას (…) თუმცა არ უნდა გამოირიცხოს, რომ სადავო კომენტარები შესაძლებელია ზიანის მიმყენებელი იყოს მათ უკან მდგომი ფიზიკური პირებისთვის.”

MTE and Index.hu უნგრეთის წინააღმდეგ, 2016  

Magyar Tartalomszolgaltatok Egyesulete და Index.hu Zrt (“MTE”) უნგრეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №22947/13, 2016 წლის 2 თებერვლის გადაწყვეტილება

მოცემულ საქმეში პირველი მოსარჩელე ინტერნეტ სერვისების მიმწოდებელთა თვითრეგულირებადი ორგანო, ხოლო მეორე მოსარჩელე კი ახალი ამბების ინტერნეტ პორტალის მესაკუთრე იყო. 2010 წლის თებერვალს, პირველმა მოსარჩელემ გამოაქვეყნა მოსაზრება უძრავი ქონების ორი სააგენტოს ვებ-გვერდების შესახებ. მოსაზრების სრული ტექსტი გამოქვეყნდა ასევე მეორე მოსარჩელის ინტერნეტ პორტალზე. გამოქვეყნებულმა მოსაზრებამ მიიზიდა მომხმარებელთა კომენტარები. რამდენიმე მათგანი კი უძრავი ქონების სააგენტოებს შეურაცხმყოფელი ფორმით მოიხსენიებდა. შედეგად, ვებ-გვერდების მესაკუთრე კომპანიამ სამოქალაქო საჩივრით მიმართა სასამართლოს რეპუტაციის შელახვის ფაქტზე ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით. მოსარჩელეებმა დაუყოვნებლივ წაშალეს მომხმარებელთა შეურაცხმყოფელი კომენტარები. მიუხედავად აღნიშნულისა ეროვნულმა სასამართლომ ცნო, რომ მათ ეკისრებოდათ ობიექტური პასუხიმგებლობა გამოქვეყნებულ მასალაზე და დააკისრა პროცედურული ხარჯების ანაზღაურების ვალდებულება.

ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს უნდა შეეფასებინა დაცულ იქნა თუ არა ბალანსი 10-ე მუხლით დაცულ აპლიკანტთა გამოხატვის თავისუფლებასა და მე-8 მუხლით დაცულ მოდავე კომპანიის რეპუტაციის ხელშეუხებლობას შორის. მომხმარებელთა კომენტარებში სიძულვილის ენისა თუ ფიზიკური ხელშეუხებლობის პირდაპირი მუქარის არარსებობის პირობებში სასამართლომ აღნიშნა, რომ არ არსებობდა საკმარისი საფუძველი იმის დასადგენად, რომ მყისიერი რეაგირების ეფექტური პროცედურების არსებობის პირობებში, გაფრთხილებისა და კომენტარების წაშლის სისტემა მოცემულ საქმეში ვერ უზრუნველყოფდა მოდავე კომპანიის კომერციული რეპუტაციის ეფექტურ დაცვას.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-160314

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

8. გამოხატვის თავისუფლება საავტორო უფლებების წინააღმდეგ

კიდევ ერთი საკითხი, რომელთანაც წინააღმდეგობაში მოდის გამოხატვის თავისუფლება არის ინტელექტუალური საკუთრების უფლება, კერძოდ კი საავტორო უფლებები. აღნიშნული დაპირისპირება განსაკუთრებით საყურადღებოა ციფრულ სამყაროში, როდესაც დიდი მოცულობის მასალის გამრავლება არის ტექნიკურად უფრო მარტივი და ციფრული ასლი ორიგინალის იდენტურია.

ამ კონკრეტულ სივრცეში ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს მიღებული აქვს მხოლოდ რამდენიმე გადაწვეტილება საკმაოდ პირდაპირი მსჯელობით. ამასთან, აღვნიშნავთ, რომ ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს მიღებული აქვს საკუთარი წილი გადაწყვეტილებებისა, რომლებიც ასევე შეეხო კონფლიქტს გამოხატვის თავისუფლებასა და ინტელექტუალურ საკუთრების უფლებებს შორის - განმტკიცებულს ევროკავშირის ფუნდამენტურ უფლებათა ქარტიით.

უპირველესყოვლისა, მნიშვნელოვანია დავაზუსტოთ, რომ ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენცია ინტელექტუალურ საკუთრებას მიიჩნევს საკუთრების სახედ და შესაბამისად დაცულია ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის პირველი ოქმის 1-ლი მუხლით:

მუხლი 1. საკუთრების დაცვა


ყოველ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს აქვს თავისი საკუთრებით შეუფერხებელი სარგებლობის უფლება. დაუშვებელია საკუთრების ჩამორთმევა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სახეზეა საზოგადოებრივი საჭიროება და აღნიშნული გათვალისწინებულია კანონითა და საერთაშორისო სამართლის ზოგადი პრინციპებით.

“ზემოხსენებული გადაწყვეტილებების საფუძველზე, დიდი პალატა ეთანხმება პალატის დასკვნას, რომ პირველი ოქმის 1-ლი მუხლი მიემართება ასევე ინტელექტუალურ საკუთრებას.

Anheuser-Busch Inc. პორტუგალიის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], 2007  

მსგავსად პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობასთან კონფლიქტის შემთხვევებისა, მოცემულ დავებშიც სასამართლომ უნდა დააბალანსოს კონვენციით გარანტირებული ორი უფლების დაცვის ინტერესები. მოცემულ შემთხვევებში, როდესაც დაბალანსება განხორციელდა ეროვნული სასამართლოების მიერ ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრაქტიკაზე დაყრდნობით, როგორც წესი ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო დავაში ერევა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ სახეზეა საქმის გადახედვის მყარი არგუმენტები.

element cheie საკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:


მოცემულ საქმეებში ეროვნულ ხელისუფლებებს მინიჭებული აქვთ ფართო დისკრეციული უფლებამოსილება

“დაცულ უფლებაში ჩარევის მიზნისა და იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ოქმის 1-ლი მუხლი მიემართება ინტელექტუალური საკუთრების უფლებას ეროვნულ ხელისუფლებას გააჩნდა განსაკუთრებით ფართო დისკრეციული უფლებამოსილება, ამასთან ჩარევა მიზნად ისახავდა კონვენციითა და მისი ოქმებით უზრუნველყოფილი უფლებების დაცვას.”

Ashby Donald და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 2013  

Ashby Donald და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №36769/08, 2013 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა ორი ფოტოგრაფის გასამართლებას საავტორო უფლებათა დარღვევის ფაქტზე, მას შემდეგ რაც მათ შესაბამისი სამოდელო სახლების ნებართვის გარეშე მათ მიერ მართული კომპანიის ვებსაიტზე გამოაქვეყნეს 2003 წელს სამოდელო შოუების მიმდინარეობისას სხვა მონაწილეთა მიერ გადაღებული ფოტოები.

სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა. მოცემული საქმის გარემოებებისა და ეროვნული სასამართლოებისთვის მინიჭებული ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების გათვალისწინებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩლეებზე დაკისრებული პასუხიმგებლობის ხასიათი და სიმძიმე არ იყო ისეთი სახის, რომელიც მისცემდა სასამართლოს შესაძლებლობას დაედგინა, რომ მოსარჩელეთა უფლებებში ჩარევა იყო დასახული მიზნის მიღწევის არაპროპორციული.

გადაწყვეტილება (only in French): http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-115979

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7393

საავტორო უფლებების დარღვევისთვის გასამართლება წარმოადგენს გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვას

“მოცემულ საქმეში, მოსარჩელეებმა უზრუნველყვეს სხვათა მიერ ინფორმაციის მიღებისა და გავრცელების შესაძლებლობა კონვენციის მე-10 მუხლის მნიშვნელობით. სასამართლო ითვალისწინებს, რომ მოსარჩელეთა მიერ განხორციელებული ქმედებები დაცულია კონვენციის მე-10 მუხლის 1-ლი პუნქტით და შესაბამისად მოსარჩელეთა გასამართლებამ ხელყო გამოხატვის თავისუფლება. მსგავსი ჩარევა ეწინააღმდეგება მე-10 მუხლს, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც ის იყო „კანონმდებლობით გათვალისწინებული“, ემსახურებოდა მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტში მითითებული ერთი ან რამდენიმე ლეგიტიმურ მიზნის მიღწევას და აღნიშნული იყო “აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.”

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინააღმდეგ, 2013  

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №40397/12, 2013 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა “The Pirate Bay”-ის, ტორენტ დოკუმენტების გასაზიარებელი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ვებ-საიტის ორი დამფუძნებლის საჩივარს, რომლის თანახმადაც მოსარჩელეთა გასამართლება, მათ მიერ საავტორო უფლებების შესახებ აქტის დარღვევის გამო, ხელყოფდა მათ გამოხატვის თავისუფლებას.

სასამართლომ დაუშვებლად ცნო საჩივარი, როგორც აშკარად დაუსაბუთებელი. მან აღნიშნა, რომ მსგავსი დოკუმენტების, განსაკუთრებით კი საავტორო უფლებებით დაცული მასალის ინტერნეტში გაზიარება ან სხვებისთვის მათი გაზიარების შესაძლებლობის შემქნა შემოსავლის მიღების მიზნით, ხვდებოდა მე-10 მუხლით (გამოხატვის თავისუფლება) დაცული ინფორმაციის “მიღებისა და გავრცელების” უფლების მოქმედების სფეროში. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა სწორად დააბალანსეს ორი კონკურენტული ინტერესი - აპლიკანტების უფლება მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და საავტორო უფლებების დაცვის ინტერესი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-117513

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7408

“სასამართლო ასკვნის, რომ გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობის პროცესში ვებსაიტზე ფოტოების განგრძობადი გამოქვეყნება ემსახურებოდა მოდის განვითარებისა და მარშის სურათების, უფასოდ ან სასყიდლით, საჯაროდ შეთავაზების მიზნებს და მოსარჩელის გასამართლება აღნიშნული ქმედებებისთვის წარმოადგენდა მის უფლებებში ჩარევას.”

Ashby Donald და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 2013  

Ashby Donald და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №36769/08, 2013 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა ორი ფოტოგრაფის გასამართლებას საავტორო უფლებათა დარღვევის ფაქტზე, მას შემდეგ რაც მათ შესაბამისი სამოდელო სახლების ნებართვის გარეშე მათ მიერ მართული კომპანიის ვებსაიტზე გამოაქვეყნეს 2003 წელს სამოდელო შოუების მიმდინარეობისას სხვა მონაწილეთა მიერ გადაღებული ფოტოები.

სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა. მოცემული საქმის გარემოებებისა და ეროვნული სასამართლოებისთვის მინიჭებული ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების გათვალისწინებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩლეებზე დაკისრებული პასუხიმგებლობის ხასიათი და სიმძიმე არ იყო ისეთი სახის, რომელიც მისცემდა სასამართლოს შესაძლებლობას დაედგინა, რომ მოსარჩელეთა უფლებებში ჩარევა იყო დასახული მიზნის მიღწევის არაპროპორციული.

გადაწყვეტილება (only in French): http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-115979

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7393

“კომერციული ” სიტყვის დაცვის გარანტიები საგრძნობლად ჩამოუვარდება პოლიტიკური თუ სხვა საჯარო ინტერესის მატარებელი სიტყვის დაცვის ხარისხს

“აღნიშნულთან დაკავშირებით, სასამართლო ასევე ხაზს უსვამს, რომ სახელმწიფოებისთვის მინიჭებული დისკრეციული უფლებამოსილების ფარგლები განსხვავებულია და დამოკიდებულია რიგ ფაქტორებზე, რომელთა შორისაც განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ინფორმაცის ხასიათს. მოცემულ საქმეში, გავრცელებულ მასალას, რომლებთან დაკავშირებითაც იქნა მოსარჩელე გასამართლებული, მიუხედავად იმისა, რომ ის უზრუნველყოფილია მე-10 მუხლით, ვერ მიენიჭება დაცვის იგივე გარანტიები, რაც პოლიტიკურ გამოხატვას თუ საჯარო დებატის საგანს. ინფორმაციის ხასიათი და ზემოაღნიშნული დაბალანსების ინტერესი სახელმწიფოებს სთავაზობს ფართო დისკრეციულ უფლებამოსილებას, რომლებიც მსგავსად მოცემული საქმისა ერთობლიობაში იძლევა განსაკუთრებით ფართო დისკრეციულ უფლებამოსილებას.”

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინააღმდეგ, 2013  

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №40397/12, 2013 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა “The Pirate Bay”-ის, ტორენტ დოკუმენტების გასაზიარებელი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ვებ-საიტის ორი დამფუძნებლის საჩივარს, რომლის თანახმადაც მოსარჩელეთა გასამართლება, მათ მიერ საავტორო უფლებების შესახებ აქტის დარღვევის გამო, ხელყოფდა მათ გამოხატვის თავისუფლებას.

სასამართლომ დაუშვებლად ცნო საჩივარი, როგორც აშკარად დაუსაბუთებელი. მან აღნიშნა, რომ მსგავსი დოკუმენტების, განსაკუთრებით კი საავტორო უფლებებით დაცული მასალის ინტერნეტში გაზიარება ან სხვებისთვის მათი გაზიარების შესაძლებლობის შემქნა შემოსავლის მიღების მიზნით, ხვდებოდა მე-10 მუხლით (გამოხატვის თავისუფლება) დაცული ინფორმაციის “მიღებისა და გავრცელების” უფლების მოქმედების სფეროში. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა სწორად დააბალანსეს ორი კონკურენტული ინტერესი - აპლიკანტების უფლება მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და საავტორო უფლებების დაცვის ინტერესი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-117513

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7408

“კომერციულ სფეროში გამოხატვის თავისუფლების რეგულირებისას ხელმომწერ სახელმწიფოებს გააჩნიათ ფართო დისკრეციული უფლებამოსილება, იმის გათვალისწინებით, რომ გამოხატვის თავისუფლების დაცვის სფერო უნდა იქნეს გადახედილი, როდესაც გამოხატვა არ არის მკაცრად “კომერციული” და ემსახურება პირის ჩართულობას საჯარო დებატში.”

Ashby Donald და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, 2013  

Ashby Donald და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №36769/08, 2013 წლის 10 იანვრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა ორი ფოტოგრაფის გასამართლებას საავტორო უფლებათა დარღვევის ფაქტზე, მას შემდეგ რაც მათ შესაბამისი სამოდელო სახლების ნებართვის გარეშე მათ მიერ მართული კომპანიის ვებსაიტზე გამოაქვეყნეს 2003 წელს სამოდელო შოუების მიმდინარეობისას სხვა მონაწილეთა მიერ გადაღებული ფოტოები.

სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო მე-10 მუხლის (გამოხატვის თავისუფლება) დარღვევა. მოცემული საქმის გარემოებებისა და ეროვნული სასამართლოებისთვის მინიჭებული ფართო დისკრეციული უფლებამოსილების გათვალისწინებით, სასამართლომ აღნიშნა, რომ მოსარჩლეებზე დაკისრებული პასუხიმგებლობის ხასიათი და სიმძიმე არ იყო ისეთი სახის, რომელიც მისცემდა სასამართლოს შესაძლებლობას დაედგინა, რომ მოსარჩელეთა უფლებებში ჩარევა იყო დასახული მიზნის მიღწევის არაპროპორციული.

გადაწყვეტილება (only in French): http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-115979

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7393

საავტორო უფლებათა დარღვევისთვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობისა და ზიანის ანაზღაურების დაკისრება შესაძლებელია წარმოადგენდეს პროპორციულ ზომას

“ბოლოს სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ მე-10 მუხლით გარანტირებულ გამოხატვის თავისუფლებაში ჩარევის პროპორციულობის შეფასებისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს დაკისრებული სანქციის ბუნება და სიმკაცრე. მოცემულ შემთხვევაში, სასამართლო თვლის, რომ დაკისრებული პასუხიმგებლობა თავისუფლების აღკვეთისა და ჯარიმის სახით არ შეიძლება ჩაითვალოს არაპროპორციულად. აღნიშნულის დადგენისას, სასამართლო ითვალისწინებს იმ ფაქტს, რომ ეროვნული სასამართლოების შეფასების თანახმად მოსარჩელემ, მიუხედავად შესაბამისი გაფრთხილებისა, არ მიიღო რაიმე ზომა განსახილველი ტორენტ დოკუმენტების წაშლის მიზნით. ნაცვლად ამისა მოსარჩელე გულგრილი იყო იმ ფაქტის მიმართ, რომ საავტორო უფლებით დაცული მასალა იყო დოკუმენტთა გაზიარების აქტივობების საგანი. (...)”

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინაღმდეგ, 2013  

Neij და Sunde Kolmisoppi შვედეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №40397/12, 2013 წლის 19 თებერვლის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა “The Pirate Bay”-ის, ტორენტ დოკუმენტების გასაზიარებელი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ვებ-საიტის ორი დამფუძნებლის საჩივარს, რომლის თანახმადაც მოსარჩელეთა გასამართლება, მათ მიერ საავტორო უფლებების შესახებ აქტის დარღვევის გამო, ხელყოფდა მათ გამოხატვის თავისუფლებას.

სასამართლომ დაუშვებლად ცნო საჩივარი, როგორც აშკარად დაუსაბუთებელი. მან აღნიშნა, რომ მსგავსი დოკუმენტების, განსაკუთრებით კი საავტორო უფლებებით დაცული მასალის ინტერნეტში გაზიარება ან სხვებისთვის მათი გაზიარების შესაძლებლობის შემქნა შემოსავლის მიღების მიზნით, ხვდებოდა მე-10 მუხლით (გამოხატვის თავისუფლება) დაცული ინფორმაციის “მიღებისა და გავრცელების” უფლების მოქმედების სფეროში. მიუხედავად ამისა, სასამართლომ აღნიშნა, რომ ეროვნულმა სასამართლოებმა სწორად დააბალანსეს ორი კონკურენტული ინტერესი - აპლიკანტების უფლება მიეღოთ და გაევრცელებინათ ინფორმაცია და საავტორო უფლებების დაცვის ინტერესი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-117513

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-7408

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლოს შესაბამისი საქმეები:

GS Media BV, Sanoma Media Netherlands BV-ისა და სხვების წინაამდეგ - C-160/15 (2016) - დაცულ მასალაზე წვდომის უზრუნველმყოფი ჰიპერლინკები ხელმისაწვდომი გახდა სხვა ვებსაიტზე საავტორო უფლების მფლობელის თანხმობის გარეშე

საქმე C-160/15 GS Media BV, Sanoma Media Netherlands BV-ს წინააღმდეგ, 2016 წლის 8 სექტემბრის გადაწყვეტილება

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ დაადგინა, რომ ინფორმაციულ საზოგადოებაში საავტორო და მასთან დაკავშირებულ უფლებათა ზოგიერთი საკითხის ჰარმონიზაციის შესახებ ევროპარლამენტისა და საბჭოს 2001 წლის 22 მაისის 2001/29/EC დირექტივის მე-3 მუხლის 1-ლი ნაწილი განმარტებულ უნდა იქნეს, იმ მნიშვნელობით, რომ იმისთვის, რომ დადგინდეს ვებსაიტზე დაცულ ნაშრომთა ჰიპერლინკების მითითება, რომლებიც თავისუფლად არის ხელმისაწვდომი სხვა ვებსაიტებზე, საავტორო უფლების მქონე პირთა ნებართვის გარეშე, წარმოადგენს თუ არა “საზოგადოებასთან კომუნიკაციას” მოცემული მუხლის მიზნებისთვის, უნდა დადგინდეს აღნიშნული ლინკები განთავსებულია თუ არა ფინანსური მოგების მიღების მიზნით იმ პირის მიერ, რომელმაც არ იცოდა ან არ შეიძლებოდა ცოდნოდა სხვა ვებსაიტზე აღნიშნული მასალის უკანონოდ გამოქვეყნების შესახებ ან თუ პირიქით, აღნიშნული ლინკები განთავსებულია მოცემული მიზნით, მდგომარეობა როდესაც ხსენებული მიზანი უნდა იყოს წინასწარ ამოცნობილი.

Full decision: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=183124&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=873114

Scarlet, SABAM-ის წინააღმდეგ (C360-10) - 2012 - ინტერნეტ სერვისის მიმწოდებელზე გაცემული სასამართლო შემაკავებელი ბრძანება, რომელიც მოითხოვდა საავტორო უფლებით დაცული მასალის გამფილტრავი სისტემის დაყენებას.

საქმე C-70/10 Scarlet, SABAM-ის წინააღმდეგ - 2011 წლის 24 ნოემბერი

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ დაადგინა, რომ ინტერნეტ სერვისის მიმწოდებელზე ვერ გაიცემა სასამართლოს შემაკავებელი ბრძანება, რომელიც დაავალდებულებს სერვისის მიმწოდებელს დააყენოს მის სისტემაში გამავალი ნებისმიერი ელექტრონული კომუნიკაციის გამფილტრავი სისტემა. აღნიშნული განსაკუთრებით ეხება შიდა (peer-to-peer) ქსელების შემცველ სისტემებს, რომლებიც, როგორც პრევენციული მექანიზმი, ერთნაირად ვრცელდება ყველა მომხმარებელზე, ხორციელდება საკუთარი ხარჯით და გრძელდება განუსაზღვრელი ვადით და, რომლიც ახდენს პროვაიდერის ქსელში მუსიკალური, კინემატოგრაფიული თუ აუდიო-ვიზუალური ნაწარმოებების იდენტიფიცირებას, რომელთა ტრანსფერის დაბლოკვასთან დაკავშირებითაც, მოსარჩელემ აღნიშნა, რომ მათი გავრცელება შელახავდა მის ინტელექტუალურ საკუთრებას, რადგან მას გააჩნდა მოცემულ მასალაზე საავტორო უფლებები.

Full decision: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=115202&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=854226

SABAM, Netlog-ის წინააღმდეგ (C-70/10) – 2011 - ჰოსტინგის მიმწოდებელზე გაცემული სასამართლო შემაკავებელი ბრძანება, რომელიც მოითხოვდა საავტორო უფლებით დაცული მასალის გამფილტრავი სისტემის დაყენებას.

საქმე C-360/10 SABAM, Netlog-ის წინააღმდეგ - 2012 წლის 16 თებერვალი

ევროკავშირის მართლმსაჯულების სასამართლომ დაადგინა რომ, ევროკავშირის დირექტივები უკრძალავს ეროვნულ სასამართლოს ინტერნეტ ჰოსტინგის მიმწოდებელ კომპანიაზე შემაკავებელი ბრძანების გაცემას, რომელიც დაავალდებულებს კომპანიას დააყენოს მის სისტემაში გამავალი ნებისმიერი ელექტრონული კომუნიკაციის გამფილტრავი სისტემა, რომლებიც, როგორც პრევენციული მექანიზმი, ერთნაირად ვრცელდებოდა ყველა მომხმარებელზე, ხორციელდებოდა საკუთარი ხარჯით და გრძელდებოდა განუსაზღვრელი ვადით და, რომლიც ახდენს პროვაიდერის ქსელში მუსიკალური, კინემატოგრაფიული თუ აუდიო-ვიზუალური ნაწარმოებების იდენტიფიცირებას, რომლებზეც მოსარჩელის განცხადებით, მას გააჩნია ინტელექტუალური საკუთრება, იმ მიზნით, რომ თავიდან იქნეს აცილებული აღნიშნულ მასალათა საავტორო უფლებების დარღვევით გავრცელება.

Full decision: http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=119512&pageIndex=0&doclang=EN&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=854226

სხვა შეზღუდვები
(ეროვნული უსაფრთხოება, ჯანმრთელობის ან მორალის დაცვა, სასამართლო სამართალწარმოება)

მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტი იძლევა ჩამონათვალს იმ ინტერესებისა, რომელთა დაცვის მიზნითაც შესაძლებელია შეიზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება. გარდა წინა თავებში განხილული სხვათა რეპუტაციის თუ უფლებების ან კონფიდენციალურად მიღებული ინფორმაცის დაცვის ინტერესებისა სხვა საფუძვლებს წარმოადგენს:

  • ეროვნული უშიშროება, ტერიტორიული მთლიანობა ან საზოგადოებრივი უსაფრთხოება; არეულობისა და დანაშაულის თავიდან აცილება;
  • ჯანმრთელობისა და მორალის დაცვა;
  • სასამართლო ხელისუფლების ავტორიტეტისა და მიუკერძოებლობის უზრუნველყოფა.

მიუხედავად იმისა, რომ მე-10 მუხლის მე-2 პუნქტის გაცნობისას, მკითველმა შესაძლებელია იფიქროს, რომ ჩამოთვლილი ინტერესებისთვის კონვენციის ტექსტი უშვებს გამოხატვის თავისუფლების ბლანკეტურ შეზღუდვას, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დეტალურად განსაზღვრა, როდის შეიძლება შეზღუდვა იყოს “აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში” და როდის არ არის სახეზე აღნიშნული შემთხვევა და შესაბამისად უპირატესობა გამოხატვის თავისუფლებას ენიჭება.

მიუხედავად იმისა, რომ არსებობს მრავალი საქმე, რომლებშიც ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გაამართლა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა, არსებობს ასევე მრავალი დავა, სადაც ევროსაბჭოს წევრი სახელმწიფოები მიჩნეულ იქნენ მე-10 მუხლის დამრღვევებად, ზემოჩამოთვლილ ინტერესთა დაკმაყოფილების მცდელობის პროცესში.

მაგალითად, ეროვნული უსაფრთხოების დაცვის აუცილებლობა იძლევა გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის შესაძლებლობას, თუმცა ხელისუფლებამ უნდა დაასაბუთოს, რომ აღნიშნული უდავოდ იყო აუცილებელი დემოკრატიულ საზოგადოებაში.

მეორეს მხრივ, როდესაც საკითხი ეხება პორნოგრაფიასა და ღვთისგმობას, აღნიშნული უფრო მარტივად შეიძლება იყოს შეზღუდული ჯანმრთელობისა და მორალის ინტერესთა დაცვის მიზნით. უმნიშვნელოვანესია ბავშვთა უფლებების დაცვა. აკრძალულია ბავშვთა პორნოგრაფია.

element cheieსაკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:


გამოხატვის თავისუფლების ეროვნული უსაფრთხოების შეზღუდვები - მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ დამტკიცდება, რომ აუცილებელია დემოკრატიულ საზოგადოებაში

“მიუხედავად იმისა, რომ პრესამ არ უნდა გადააბიჯოს განსაზღვრულ საზღვრებს, მათ შორის ძალადობის, არეულობისა თუ დანაშაულის თავიდან აცილების მიზნით სახელმწიფოს ისეთ სასიცოცხლო ინტერესებს, როგორიც არის ეროვნული უსაფრთხოება და ტერიტორიული მთლიანობა, მას ეკისრება ინფორმაციის და იდეების გავრცელების ფუნქცია პოლიტიკურ, მათ შორის წინააღმდეგობრივ საკითხებზე. პრესას არა მარტო ეკისრება მსგავსი ინფორმაციისა და იდეების გავრცელების ვალდებულება, არამედ საზოგადოებას აქვს მისი მიღების უფლება. პრესის თავისუფლება ანიჭებს საზოგადოებას პოლიტიკური ლიდერების იდეებისა და მიდგომების გაცნობისა და საკუთარი აზრის ჩამოყალიბების საუკეთესო შესაძლებლობას.”

Sürek და Özdemir თურქეთის წინაამდეგ, [დიდი პალატა], 1999  

Sürek და Özdemir თურქეთის წინააღმდეგ [დიდი პალატა], საჩივარი №23927/94 და №24277/94, 1999 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება

გაზეთის მესაკუთრემ და უფროსმა რედაქტორმა საჩივრით მიმართეს ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, მას შემდეგ რაც ისინი გასამართლებულ იქნენ ეროვნული ხელისუფლების მიერ და სასჯელის სახით დაეკისრათ ექვსი თვით თავისუფლების აღკვეთა და ჯარიმა. მათ ბრალად ედებოდათ სახელმწიფო ერთიანობის წინააღმდეგ პროპაგანდული ინფორმაციის გავრცელება და ტერორიზმის წაქეზება, ქურთისტანის მუშათა პარტიის (PKK) (თურქეთში აკრძალული პარტიის) ერთ-ერთი წევრის ინტერვიუს გამოქვეყნების შემდეგ. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო კონვენციის მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58278

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://globalfreedomofexpression.columbia.edu/cases/surek-ozdemir-v-turkey/

“სასამართლომ განსახილველი საქმის გარემოებების, კერძოდ კი ტერორიზმთან ბრძოლის სირთულეების გათვალისწინებით, განსაკუთრებული ყურადღება მიაქცია სტატიაში გამოყენებულ ტერმინებს და მათ კონტექსტს. სასამართლო ადგენს, რომ სადავო მასალა არ მოიცავდა რაიმე სახის მოწოდებას ძალადობის, შეიარაღებული წინააღმდეგობისა თუ აჯანყებისკენ და, რომ მასალა არ მოიცავდა სიძულვილის ენას, რომელიც სასამართლოს აზრით უმნიშვნელოვანეს გასათვალისწინებელ ფაქტორს წარმოადგენს.”

Bayar და Gürbüz თურქეთის წინააღმდეგ, 2012  

Bayar და Gürbüz თურქეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №37569/06, 2012 წლის 27 ნოემბრის გადაწყვეტილება

მოსარჩელეები, ყოველდღიური გაზეთის მესაკუთრე და უფროსი რედაქტორი, დაჯარიმდნენ ორი სტატიის გამოქვეყნების გამო, რომლებიც ეროვნული სასამართლოს განმარტებით შეიცავდნენ უკანონო შეიარაღებული დაჯგუფების განცხადებებს. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ აღნიშნული განცხადებების გამოქვეყნების გამო მოსარჩელეთა დაჯარიმება წარმოადგენდა მე-10 მუხლის დარღვევას.

გადაწყვეტილება (French only): http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-114773

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სადავო სტატია ასოცირდებოდა ქურთისტანის მუშათა პარტიასთან (PKK) და ქურთისტანის ეროვნული დამოუკიდებლობის მოპოვების მიზნებისთვის მოიცავდა შეიარაღებული ძალების გამოყენებისკენ მოწოდებას. (...). მოცემულ კონტექსტში სტატიის შინაარსი განხილულ უნდა იქნეს, როგორც რეგიონში ძალადობის წამახალისებელი დამატებითი ფაქტორი. უდავოა, მკითხველისთვის მიწოდებულ მესიჯს წარმოადგენდა ის, რომ აგრესორის წინააღმდეგ ძალადობის გამოყენება წარმოადგენდა თავდაცვის აუცილებელ და გამართლებულ საშუალებას. აღნიშნულის გათვალისწინებით სასამართლო ადგენს, რომ მოპასუხე სახელმწიფოს მიერ წარმოდგენილი მოსარჩელის გასამართლების საფუძვლები არის რელევანტური და საკმარისი იმისთვის, რომ გაამართლოს მოსარჩელის გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვა. სასამართლო ხაზს უსვამს, რომ მხოლოდ ის ფაქტი, რომ “ინფორმაცია” ან “იდეები” არის შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან გამაღიზიანებელი, აღნიშნული არ წარმოადგენს ჩარევის გამართლების საკმარის საფუძველს. მიუხედავად ზემოთქმულისა, მოცემულ საქმეში სახეზეა მოწოდება ძალადობისკენ.”

საქმე Sürek თურქეთის წინააღმდეგ (No. 3), 1999  

Sürek თურქეთის წინააღმდეგ (№3), საჩივარი №24735/94, 1999 წლის 8 ივლისის გადაწყვეტილება

თურქეთის ხელისუფლებამ გაზეთის მესაკუთრე დაადანაშაულა სახელმწიფოს ერთიანობის წინააღმდეგ მიმართულ პროპაგანდაში და დააკისრა ჯარიმის გადახდის ვალდებულება. ბრალდება იყო შედეგი გაზეთში გამოქვეყნებული ერთ-ერთი კომენტარისა. სასამართლომ დაადგინა, რომ მოცემული საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, უსაფრთხოებისა და ტერიტორიული ერთიანობის დაცვის ინტერესი იყო გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის პროპორციული, იქიდან გამომდინარე, რომ სტატია იყო არა უბრალოდ შეურაცხმყოფელი, შოკის მომგვრელი ან გამაღიზიანებელი, არამედ შეეძლო გამოეწვია ძალადობა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58281

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: https://rm.coe.int/168007ff48

პორნოგრაფია და ღვთის გმობა შესაძლებელია შეიზღუდოს ჯანმრთელობისა და მორალის დაცვის მოტივით

“(…) რელიგიური რწმენის კონტექსტში, შესაძლებელია ლეგიტიმურად მოექცეს თაყვანისცემის საგნების მიმართ გამოხატვის ისეთი ფორმებისთვის თავის არიდების ვალდებულება, რომლებიც დაუსაბუთებლად შეურაცხმყოფელია სხვებისა და რელიგიის აღმსარებლებისთვის. (…). (…) ზოგადად ხელმომწერ სახელმწიფოებს ენიჭებათ ფართო დისკრეციული უფლებამოსილება გამოხატვის თავისუფლების რეგულირებისას, როდესაც ის ეხება საკითხებს, რომლებმაც შესაძლოა დაარღვიონ მორალის განსაკუთრებით კი რელიგიის სფეროში არსებული პირადი შეხედულებები.
მასთან, ისევე როგორც მორალის შემთხვევაში, და შესაძლოა უფრო მაღალი ხარისხით, არ არსებობს საერთო ევროპული მიდგომა, რომელიც დააწესებდა “სხვათა უფლებების დაცვის”ვალდებულებას მათ რელიგიურ შეხედულებებზე თავდასხმის შემთხვევაში. (…).”

Wingrove გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 1996  

Wingrove გაერთიანებული სახელმწიფოს წინააღდეგ, საჩივარი №17419/90, 1996 წლის 25 ნოემბერი

Nigel Wingrove, ბრიტანელმა რეჟისორმა, დაწერა სცენარი და შექმნა მოკლემეტრაჟიანი ფილმი სათაურით “Visions of Ecstasy”. მხატვრული ფილმების კლასიფიკაციის ბრიტანულმა საბჭომ უარი თქვა ფილმის სერტიფიცირებაზე და დაადგინა, რომ ის ეწინააღმდეგებოდა ღვთის გმობის შესახებ სისხლისსამართლებრივ კანონმდებლობას. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ მხარი დაუჭირა საბჭოს გადაწყვეტილებას კლასიფიკაციის სერთიფიკატის გაცემაზე უარის თქმის შესახებ და აღნიშნა, რომ გამოხატვის თავისუფლებით დაცულ სფეროში ჩარევა გათვალისწინებული იყო კანონმდებლობით და ემსახურებოდა ღვთისმგმობელი გამონათქვამებისგან ქრისტიანული რწმენის დაცვის ლეგიტიმურ მიზანს.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-58080

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“სასამართლო დამატებით ადგენს, რომ შესაძლებელი იქნებოდა მოსარჩელის მიერ მიყენებული ზიანის და შესაბამისად პასუხისმგებლობის თავიდან აცილება საკუთარი საქმიანობის განხორციელების შეუფერხებლად, თუ ის უზრუნველყოფდა, რომ არცერთი (პორნოგრაფიული) სურათი არ იქნებოდა ხელმისაწვდომი ვებგვერდზე თავისუფალი ხილვისთვის (შესაბამის მომხმარებელთა ასაკის დადასტურების გარეშე). მან უარი თქვა აღნიშნული მექანიზმის გამოყენებაზე, რადგან იმედოვნებდა, რომ ფოტოების თავისუფლად ხელმისაწვდომ ვებგვერდზე დატოვებით მიიზიდავდა მეტ მომხმარებელს.”

Perrin გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, 2005  

Perrin გაერთიანებული სამეფოს წინააღმდეგ, საჩივარი №5446/03, 2005 წლის 18 ოქტომბრის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა პორნოგრაფიული ვებსაიტის გამომცემლის გამოხატვის თავისუფლებას. ვებსაიტი საწყის გვერდზე შეიცავდა კოპროფილიის, კოპროფაგიისა და ფელაციის თავისუფლად ხელმისაწვდომ სურათებს. შესაბამისად გამომცემელს, პორნოგრაფიული მასალის გამოქვეყნების შესახებ აქტის საფუძველზე დაეკისრა 30 თვით თავისუფლების აღკვეთა. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთხმად დადგინა, რომ საჩივარი იყო დაუშვებელი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-70899

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-3684

ბავშვთა უფლებების დაცვა უმნიშვნელოვანესია

“სასამართლოს აზრით, განსახილველი საქმის მსგავს შემთხვევებში, როდესაც დანაშაული ჩადენილ იქნა მცირეწლოვნის მიერ, რომელსაც არ მიუღწევია სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის ასაკისთვის და რომელსაც არ ეკისრება პასუხისმგებლობა საკუთარი ქმედებებისთვის, ჟურნალისტის უფლება გაავრცელოს ინფორმაცია მძიმე სისხლისსამართლებრივ დანაშაულის შესახებ, წამოჭრის მცირეწლოვნის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობის საკითხს.
უდავოა, რომ გასაკიცხ ინციდენტთან მიმართებაში მისი სახელის მუდმივი გაჟღერება პრესაში (...) განსაკუთრებით საზიანო იყო ბატონი ვ-ს შვილიშვილის მორალური და ფსიქოლოგიური განვითარებისთვის და ზიანს აყენებდა მის პირად ცხოვრებას.


ზემოხსენებულის გათვალისწინებით სასამართლო ასკვნის, რომ მოსარჩელის მიერ არასრულწლოვან სამართალდამრღვევთა სახელებისა და მათი ახლობლების ოფიციალური პოზიციის გამოქვეყნებამ არ შეიტანა რაიმე წვლილი ლეგიტიმური საჯარო ინტერესის მქონე საკითხის განხილვის პროცესში. მიუხედავად იმისა, რომ აღნიშნული ინფორმაცია მანამდე გამოქვეყნდა სხვა გაზეთების მიერ, მოსარჩელეზე დაკისრებული სამოქალაქო სამართლებრივი პასუხიმგებლობა მოცემულ შემთხვევაში გამართლებული იყო მომჩივანთა პირადი ცხოვრების დეტალების პრესაში შემდგომი გავრცელების თავიდან აცილების მიზნით”.

Aleksey Ovchinnikov რუსეთის წინააღმდეგ, 2010  

Aleksey Ovchinnikov რუსეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №24061/04, 2010 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე არ იყო გამოხატვის თავისუფლების ხელყოფა საქმეში, რომელშიც ჟურნალისტი ასაჩივრებდა ცილისწამების საკითხზე სამოქალაქო სამართალწარმოების შედეგს, რომლის თანახმადაც მას დაეკისრა (მცირე) ჯარიმის გადახდის ვალდებულება ზიანის ანაზღაურების მიზნით. განსახილველი სტატია ეხებოდა ინფორმაციას, იმ მოვლენების შესახებ, რომლებშიც ჩართულნი იყვნენ საჯარო ფიგურათა ოჯახებში დაბადებული მცირეწლოვნები.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-102322

“მიუხედავად იმისა, რომ გამოხატვის თავისუფლება და კომუნიკაციის კონფიდენციალურობა წარმოადგენს უპირველეს გასათვალისწინებელ ფაქტორებს და ტელეკომუნიკაციის სისტემებისა და ინტერნეტის მომხმარებლებისთვის გარანტირებული უნდა იყოს მათი პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და გამოხატვის თავისუფლების დაცვა, აღნიშნული გარანტია ვერ იქნება აბსოლუტური და შესაძლებელია კონკრეტულ შემთხვევებში დაექვემდებაროს სხვა ლეგიტიმურ იმპერატივებს, როგორიც არის არეულობის ან დანაშაულის თავიდან აცილება ან სხვათა უფლებებისა და თავისუფლებების დაცვა”.

K.U. ფინეთის წინააღმდეგ, 2008  

K.U. ფინეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №2872/02, 2008 წლის 2 დეკემბერი

საქმე ეხებოდა ფინეთის ეროვნული ხელისუფლების უმოქმედობას დაეცვა მცირეწლოვნის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა, რომლის სურათიც უცნობი პირის/პირების მიერ გამოქვეყნდა ვებსაიტზე განცხადებით, რომლის თანახმადაც არასრულწლოვანს სურდა ინტიმური ურთიერთობა მისი ასაკის ან მასზე უფროს ბიჭთან. ეროვნულმა სასამართლოებმა მხარი დაუჭირეს ინტერნეტ სერვისის მიმწოდებლის უარს გაეცა ფოტოსურათის გამომქვეყნებელი პირის ვინაობა და მისი საკონტაქტო ინფორმაცია. უარი ეფუძნებოდა მოცემული დროისთვის მოქმედ კანონმდებლობას, რომელიც მიღებულ იქნა გამოხატვის თავისუფლების დაცვის მიზნით და კრძალავდა მომხმარებელთა ვინაობის შესახებ ინფორმაციის გაცემას. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ ერთხმად დაადგინა, რომ დაირღვა მცირეწლოვნის პირადი ცხოვრების ხელშეუხებლობა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-89964

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

სასამართლო პროცესები უფრო მკაცრ ვალდებულებებს აწესებს მათთვის ვინც ანგარიშვალდებულია საზოგადოების წინაშე

“(…) არარეალური იქნებოდა იმის მტკიცება, რომ სასამართლო პროცესების დავის საგანი არ იქნებოდა წინასწარი ან თანმდევი განხილვის საგანი სხვაგან, იქნება ეს სპეციალიზებული ჟურნალები, ზოგადი პრესა თუ საზოგადოება ფართო გაგებით. პრესას არა მარტო ეკისრება მსგავსი ინფორმაციის გავრცელების ვალდებულება არამედ საზოგადოებას აქვს უფლება მიიღოს ის”.

Dupuis და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი № 1914/02, 2007 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილება  

Dupuis და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №1914/02, 2007 წლის 7 ივნისი

საქმეში, რომელიც ეხებოდა ჟურნალისტთა დაჯარიმებას, მათ მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარე გამოძიების შესახებ უკანონოდ მიღებული ინფორმაციის გავრცელების გამო, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო მე-10 მუხლის დარღვევა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოქვეყნებული ინფორმაცია იყო საჯარო ინტერესის მატარებელი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-80903

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

“გათვალისწინებულ უნდა იქნეს, რომ ყველას აქვს კონვენციის მე-6 მუხლის 1-ლი პუნქტით გათვალისწინებული სამართლიანი სასამართლოს გარანტიებით სარგებლობის უფლება, რომელიც სისხლისსამართლებრივ პროცესებში მოიცავს მიუკერძოებელ ტრიბუნალზე უფლებას. (…) როგორც სასამართლოს უკვე ქონდა შესაძლებლობა ხაზი გაესვა, “აღნიშნული გათვალისწინებულ უნდა იქნეს ჟურნალისტების მიერ, როდესაც ისინი აშუქებენ მიმდინარე სასამართლო პროცესებს, იქიდან გამომდინარე, რომ დასაშვები კომენტარების საზღვრები ვერ გავრცელდება განცხადებებზე, რომლებმაც შესაძლოა მიზანმიმართულად ან მის გარეშე, საფრთხე შეუქმნას პირის მიერ სამართლიანი სასამართლოს უფლებით სარგებლობას ან საფრთხე შეუქმნას სასამართლოს მიმართ საზოგადოების ნდობას სისხლისსამართლებრივი სამართალწარმოების პროცესში. (…)”.”

Dupuis და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი no. 1914/02, 2007 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილება  

Dupuis და სხვები საფრანგეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №1914/02, 2007 წლის 7 ივნისი

საქმეში, რომელიც ეხებოდა ჟურნალისტთა დაჯარიმებას, მათ მიერ სისხლის სამართლის საქმეზე მიმდინარე გამოძიების შესახებ უკანონოდ მიღებული ინფორმაციის გავრცელების გამო, ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ სახეზე იყო მე-10 მუხლის დარღვევა. სასამართლომ აღნიშნა, რომ გამოქვეყნებული ინფორმაცია იყო საჯარო ინტერესის მატარებელი.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-80903

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

ლიცენზირება

ევროპულ სამართლებრივ სისტემებსა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს იურისპრუდენციაში არსებობს საერთო შეთანხმება, რომ ბეჭდვით გამოცემებზე არ უნდა ვრცელდებოდეს ლიცენზირების სისტემა.

სახელმწიფოები არ უნდა ერეოდნენ ბაზარზე ახალი გამოცემის გამოქვეყნების პროცესში, რომელიც დანამდვილებით მოიცავს ყველა ფორმისა და სახის ინტერნეტ გამოცემებს. აღნიშნული წარმოადგენს პრესის თავისუფლების ძირითად პრინციპს.

მიუხედავად აღნიშნულისა არსებობს ასევე არგუმენტი, რომ ლიცენზირების სისტემა უნდა ვრცელდებოდეს სამაუწყებლო მედიაზე. აღნიშნული შეზღუდვა გამომდინარეობს, სხვათა შორის, სამაუწყებლო სპექტრის შეზღუდული სივრცის პრაქტიკული არგუმენტიდან და თან სდევს შემდგომი შეზღუდვები, როგორიც არის ეროვნული სამაუწყებლო კანონმდებლობის არსებობა, რომელიც აწესებს მაუწყებლობის შემზღუდველ პირობებს (მაგალითად შემზღუდველი პროგრამული მოთხოვნები). მსგავსი კანონმდებლობის იმპლემენტაციის მიზნებისთვის ევროპულ სახელმწიფოებში შექმნილია ეროვნული სამაუწყებლო ზედამხედველობის ორგანოები.

ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-10 მუხლის 1-ლი პუნქტი

გამოხატვის თავისუფლება


“(…)ეს მუხლი ხელს არ უშლის სახელმწიფოებს, განახორციელონ რადიომაუწყებლობის, სატელევიზიო ან კინემატოგრაფიულ საწარმოთა ლიცენზირება.

element cheieსაკვანძო საკითხები ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამისი პრაქტიკიდან:

პუბლიკაციების რეგისტრაციაზე უარი უნდა წარმოადგენდეს ობიექტურ და წინასწარ განჭვრეტად ზომას “შესაბამისი კანონი უნდა იძლეოდეს იმ გარემოებების ნათელ აღწერას, რომელთა არსებობის შემთხვევაშიც დასაშვებია მსგავსი შეზღუდვების დაწესება და a fortiori როდესაც შეზღუდვის შედეგებს, მსგავსად მოცემული დავისა, წარმოადგენს პერიოდული გამოცემის გამოქვეყნების სრული აკრძალვა. აღნიშნული გამომდინარეობს პოტენციური რისკიდან, რომ მსგავსი წინასწარი შეზღუდვები საკუთარი ბუნებით საფრთხეს უქმნის მე-10 მუხლით დაცულ გამოხატვის თავისუფლებას”.

Gawęda პოლონეთის წინააღმდეგ, 2002  

Gawęda პოლონეთის წინააღმდეგ, საჩივარი №26229/95, 2002 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება

საქმე ეხებოდა პოლონეთის ხელისუფლების უარს ორი პერიოდული პუბლიკაციის დარეგისტრირებაზე იმ მოტივით, რომ მათი სათაურები “ეწინააღმდეგებოდა რეალობას”. ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-60325

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები:

აუდიო-ვიზუალური მედია შესაძლებელია უფრო მკაცრად იქნეს დარეგულირებული ვიდრე ბეჭდვითი მედია

​სახელმწიფოებს უფლება აქვთ ლიცენზირების სისტემის მეშვეობით საკუთარ ტერიტორიაზე დაარეგულირონ მაუწყებლობის ორგანიზების გზები, განსაკუთრებით კი მისი ტექნიკური ასპექტები. (….). ტექნიკური ასპექტები უდავოდ მნიშვნელოვანია, თუმცა ლიცენზიის მინიჭება ან მის გაცემაზე უარის თქმა შესაძლებელია დამოკიდებული იყო სხვა პირობებზე, მათ შორის ისეთ საკითხებზე, როგორიც არის შემოთავაზებული სადგურის ბუნება და მიზნები, მისი პოტენციური აუდიტორია ეროვნულ, რეგიონულ თუ ადგილობრივ დონეზე, სპეციფიური აუდიტორიის უფლებები და საჭიროებები და საერთაშორისო სამართლებრივი მექანიზმებიდან გამომდინარე ვალდებულებები.

საქმე Informationsverein Lentia და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ, 1993  

Informationsverein Lentia და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ, საჩივრები №13914/88; 15041/89; 15717/89; 15779/89; 17207/90, 1993 წლის 24 ნოემბრის გადაწყვეტილება

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა ავსტრიული ხელისუფლების მიერ აუდიო-ვიზუალურ მედიაზე მონოპოლიის შენარჩუნების გამო.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57854

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-9742

პლურალიზმი - ინფორმაციისა და იდეების თავისუფალი კომუნიკაციის გასაღები

(…) სასამართლომ არაერთხელ მიუთითა გამოხატვის თავისუფლების როლზე დემოკრატიულ საზოგადოებაში, განსაკუთრებით, მაშინ როდესაც პრესის საშუალებით, ის ემსახურება საჯარო ინტერესის ინფორმაციისა და იდეების გავრცელებას, რომლის მიღების უფლებაც აქვს საზოგადოებას. (...). აღნიშნული მიზანი ვერ იქნება მიღწეული თუ ის არ არის დაფუძნებული პლურალიზმის პრინციპზე, რომლის უპირველეს უზრუნველმყოფს სახელმწიფო უნდა წარმოადგენდეს. ზემოთქმული განსაკუთრებით მიემართება აუდიოვიზუალურ მედიას, რომლის გადაცემებიც ხშირად წარმოადგენს ფართო გაშუქების საგანს.” საქმე Informationsverein Lentia და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ, 1993  

Informationsverein Lentia და სხვები ავსტრიის წინააღმდეგ, საჩივრები №13914/88; 15041/89; 15717/89; 15779/89; 17207/90, 1993 წლის 24 ნოემბრის გადაწყვეტილება

ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ დაადგინა მე-10 მუხლის დარღვევა ავსტრიული ხელისუფლების მიერ აუდიო-ვიზუალურ მედიაზე მონოპოლიის შენარჩუნების გამო.

გადაწყვეტილება: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=001-57854

სამართლებრივი რეზიუმეები და კომენტარები: http://hudoc.echr.coe.int/eng?i=002-9742

In order to promote its content and to allow using it in any derivative works as much as possible, this brochure is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.